استان آذربایجان غربی
9 جولای 2023
استان اصفهان
28 جولای 2023
استان اردبیل در یک نگاه
استان اردبیل به مرکزیت شهر اردبیل، یکی از استانهای ایران است که در منطقه آذربایجان واقع شدهاست. این استان از شمال با جمهوری آذربایجان، از سمت غرب با استان آذربایجان شرقی، از سمت شرق با استان گیلان و از سمت جنوب با استان زنجان همسایه است که زمانی یکی از شهرستانهای بزرگ استان آذربایجان شرقی بود و در سال ۱۳۷۲ به استانی مستقل تبدیل شد.
استان اردبیل در منطقهای کوهستانی واقع شده و دارای اقلیمی نیمه خشک و سرد است. ویژگیهای خاص جغرافیایی و توپوگرافی، وجود رشته کوههایی با ارتفاع بیش از ۴۰۰۰ متر و دشتهای وسیع، باعث شده تا میزان نزولات جوی در این استان، وضعیت بهتری نسبت به سایر مناطق کشور داشته و شاخص بارندگی آن بین ۲۵۰ تا ۶۰۰ میلی متر متغیر باشد. مساحت استان اردبیل ۱۷۹۵۳ کیلومتر مربع و جمعیت آن در سال ۱۴۰۰ خورشیدی بالغ بر دو میلیون نفر برآورد شده است. این استان با وجود وسعت کم، دارای تنوع قومی و زبانی زیادی است و آذربایجانیها، تالشها و تاتها در آن ساکن هستنند.
تاریخچه استان
بر اساس شواهد و یافتهها، اردبیل حدود ۵ هزار سال قدمت دارد و نام آن از واژه اوستایی آرتاویل نشات گرفته است كه متشکل از دو كلمه آرتا (مقدس) و ویل (شهر) به معنی شهر مقدس است. استان اردبیل در طول دورههای تاریخی مختلف، به اسامی دیگری همچون دارالارشاد، دارالملک، دارالعرفان و دارالامان نیز شناخته میشد. اگرچه تبریز در دوره ایلخانان به عنوان مهمترین شهر آذربایجان مطرح بود اما اردبیل نیز به عنوان دارالارشاد، جایگاهی خاص داشت. این منطقه در دوره حکومت صفویان نیز از لحاظ سیاسی و اقتصادی سرآمد شهرهای ایران بود و شاه اسماعیل صفوی، قیام خود را از اردبیل آغاز کرد. این استان به دلیل قابلیتهای بالای اقتصادی، فرهنگی و تجاری در سال ۱۳۷۲ به استانی جدید تبدیل شد و شهرستانها، شهرها، دهستانها و روستاهای زیادی را در برگرفت. هر چند امروزه این منطقه به استانی مستقل تبدیل شده است، اما تاریخ آن با تاریخ سرزمین آذربایجان چندان در آمیخته و بدون توجه به موقعیت تاریخی سرزمین آذربایجان، نمیتوان سخن از آن به میان آورد.
جغرافیای استان
با توجه به موقعیت خاص جغرافیایی، حساسیت و گستردگی منطقه آذربایجان و با وجود خصوصیات مشترک جغرافیایی، فرهنگی و تاریخی، این منطقه به سه استان آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل تقسیم شده است. استان اردبیل توسط کوههای سبلان، طالش و بزغوش احاطه شده و از شمال با جمهوری آذربایجان، از سمت غرب با استان آذربایجان شرقی، از سمت شرق با استان گیلان و از سمت جنوب با استان زنجان همسایه است. اردبیل به واسطه چشمههای آبگرمی که دارد شهرت بسیاری پیدا کرده است.
آب و هوا
استان اردبیل، با واقع شدن در منطقهای کوهستانی و برف گیر، دارای آب و هوا و اقلیمی نیمه خشک و سرد است. دمای این استان در فصل زمستان به شدت کاهش یافته و به صفر درجه رسیده و برف فراگیر میشود. هرچند این استان، مقصدی ایدهآل برای عاشقان برف و سرما است ولی بهترین فصل سفر به آن، فصلهای بهار و تابستان، با هوایی خنک و مطبوع است.
مرکز استان
اردبیل (نام باستان: آرتاویل) یکی از کلانشهرهای ایران و مرکز استان و شهرستان اردبیل است که در شمال غربی ایران قرار دارد. این شهر در قبل و پس از اسلام، مرکز آذربایجان بودهاست. اردبیل در طول تاریخ، به نامهای گوناگونی ازجمله «دارالارشاد»، «دارالملک»، «دارالعرفان»، «دارالامان» ملقب بوده و بهعلت قرارداشتن در مسیر جادهٔ ابریشم، از رونق اقتصادی بسیار خوبی برخوردار بودهاست. یکی از دلایل شهرت و اهمیت اردبیل از آن لحاظ است که مؤسس فرقهٔ صفویه یعنی شیخ صفیالدین اردبیلی از اینجا برخاست و در همینجا به خاک سپرده شد. نام اردبیل از واژه اوستایی آرتاویل نشات گرفته است كه متشکل از دو كلمه آرتا (مقدس) و ویل (شهر) به معنی شهر مقدس است. شهرهای «قونیه» و «ارزروم» در ترکیه و «سومقاییت» در آذربایجان، خواهرخواندههای این شهر هستند.
سرعین
سرعین شهری کوچک در ۳۰ کیلومتری غرب اردبیل و یکی از مناطق گردشگری در استان اردبیل است. سرعین به زبانی ترکی (سریین) به معنای محل خنک و در فرهنگ لغات عربی به معنی سرچشمه میباشد. این شهر که تقریبا ۱۶۵۰ متر ارتفاع از سطح دریا دارد، یکی از معدود شهرهای ایران است که در فصل تابستان آب و هوای سرد و مرطوبی داشته و مهمترین عامل جذب گردشگر در آن، وجود چشمههای آب گرمی است که اکثرا از رشته کوههای البرز و سبلان سرچشمه میگیرند و خواص درمانی بسیار زیادی دارند. از سایر اماکن دیدنی در این منطقه میتوان به روستای شایق، روستا و پیست اسکی آلوارس، تپه باستانی آناهیتا و روستای آتشگاه اشاره کرد.
مشگین شهر
مشگین شهر به عنوان دومین شهر بزرگ استان اردبیل است که در بخش مرکزی شهرستان مشگینشهر و در فاصله کمی از کوه سبلان قراردارد. این شهر با برخورداری از ۹ چشمه آبگرم طبیعی، آبشار، مناظر صخرهای، رودخانه، دشت، بیشه زار و جنگل، مقصدی جذاب برای دوستداران طبیعت بوده و از طرفی، ۶۰۰ اثر تاریخی و باستانی، بینظیرترین پل معلق خاورمیانه و سایتهای پرواز پاراگلایدر، این شهر را به مقصدی ایدهآل برای ماجراجویی تبدیل کرده است. هنرهای دستی در این شهر دارای قدمت و اصالت قابل توجهی بوده و بیشتر صنایع دستی منطقه را بافتههای داری، نظیر قالی بافی، گلیم بافی و جاجیم بافی تشکیل میدهند.
نَمین
نمین با ارتفاع ۱۷۰۰ متری از سطح دریا، یکی دیگر از شهرهای استان اردبیل است که در منطقهای کوهستانی و در نزدیکی دریای خزر و جنگلهای شمال قرار دارد. فاصله نمین از اردبیل ۲۵ کیلومتر میباشد و از سویی دیگر پس از عبور از گردنه حیران به شهر ساحلی آستارا میرسد. تحقیقات در این منطقه، نشان دهنده تاریخی ۹۰۰۰ ساله برای این شهر بوده و آثاری از تمدن پیشرفته نیز در آن کشف شده که حداقل به ۵۰۰۰ سال پیش باز میگردد. نام نمین (معنی: مکانی نمناک) از آب و هوای مرطوب و بارانی و طبیعت شهر الهام گرفته است. این شهر با برخورداری از فرهنگی غنی از هنر و موسیقی، یکی از شهرهای پیشتاز در عرصه فرهنگ کشور میباشد.
خَلخال
خلخال، یکی از بزرگترين شهرهای استان اردبیل است که از شرق به کوههای تالش و استان گیلان، از جنوب به استان زنجان و از غرب به میانه ختم میشود و پیشینه آن بر اساس برخی از یافتههای باستانشناسی به نیمهی دوم هزاره اول پیش از میلاد باز میگردد. چشمههای آب گرم معدنی بسیاری در خلخال میجوشد و رود قزلاوزن و برخی انشعابات آن نیز از این شهر عبور میکنند. بخش قابلتوجهی از ساکنان شهر خلخال به کشاورزی، باغداری، دامداری و پرورش زنبور اشتغال داشته و محصولاتی نظیر گندم و جو، برنج، گردو و حبوبات در این شهر کشت میشوند و بیشتر صنایع دستی این منطقه را قالی، گلیم، منبت و جاجیم تشکیل میدهند.
جاذبههای طبیعی
امروزه استان اردبیل، به دلیل برخورداری از اقلیمها و اکوسیستمهای گوناگون، تبدیل به بهشتی برای گردشگران شده است و سالانه مسافران بسیاری را به سمت خود می کشاند. چشمههای آبگرم، توپوگرافیهای متعدد، آثار باستانی و مناطق بکر از معدود دلایلی است که این استان را به یکی از بهترین مقاصد گردشگری ایران تبدیل کرده است.
جاده خلخال اسالم
جاده اسالم به خلخال، مسیری ۷۰ کیلومتری است که از شهر اسالم در استان گیلان شروع و به شهر خلخال در جنوب استان اردبیل منتهی میشود. این جاده، جادهای رویایی و پرپیچوخم و با طبیعتی بسیار بکر و زیبا است که در جنگلهای انبوه و ارتفاعات تالش قرار داشته و نام و تصویری آشنا برای مردمان و گردشگران ایرانی دارد.
دریاچه نئور
دریاچه نئور از جاذبههای گردشگری استان اردبیل است که در روستای عباسآباد واقع شده است. این دریاچه، از دو بخش جداگانه تشکیل شده که در فصل بهار و با آب شدن برف کوهستانها، به هم پیوسته و این دریاچه زیبا شکل میگیرد. اکوسیستم محیطی و اقلیم این منطقه حفاظتشده و زیر نظر سازمان محیط زیست کشور قرار دارد.
روستای گردشگری لِرد
روستای گردشگری لِرد، پرجمعیتترین و بزرگترین روستای استان اردبیل به شمار میرود که در بخش شاهرود شهرستان خلخال قرار داشته که به واسطه باغهای متنوع و جاذبههایی نظیر غار سنگی کوخول عنبر، بقعه امامزاده محمد، دشت گلهای شقایق، منطقه حفاظت شده آق داغ و چشمههای طبیعی معجزهآسا شهرت بسیاری دارد.
چشمه آبشار سیبیه خانی
چشمه آبشار سیبیه خانی، با طول ۱۸۰ متری، طولانیترین آبشار (چشمه آبشار) ایران است که با نامهای سفید آب و آق بلاغ هم شناخته میشود که دورنمایی جالب، دیدنی و سفید رنگ دارد. این آبشار در روستای توریستی لرد واقع شده و با ارتفاع ۲۷۵۰ متر از سطح دریا، پس از قله آق داغ، بلندترین نقطه شهرستان خلخال به شمار میرود.
پل معلق پیرتقی
پل معلق پیرتقی، اولین پل معلق خاورمیانه، بلندترین پل معلق ایران و محل اتصال دو رودخانه گیوی چای و قزل اوزن است که حس هیجان عبور از روی پل معلق ۷۰ متری با ارتفاع ۶۰ متر از رودخانه، گردشگران ماجراجو را به سوی خود جلب کرده است. این پل در نزدیکی روستای پیرتقی قرار دارد که فقط و فقط یک خانوار ساکن دارد.
آبشار کرکری
آبشار کرکری با ارتفاعی بیش از ۲۵ متر، یکی از بلندترین و پرآبترین آبشارهای استان اردبیل محسوب میشود. این آبشار در جنوب شهر زیبا و تاریخی مشکین شهر و در نزدیکی روستای ییلاقی قیرخ بولاغ قرار دارد و از آب شدن برف ارتفاعات این منطقه و آبهای جاری از چشمههای آیقار عربلو، اجیرلو، جلودارلو به وجود میآید.
جاذبههای تاریخی و فرهنگی
استان اردبیل، بدلیل برخورداری از تاریخ و فرهنگی کهن، سرشار از اماکن و جاذبههای تاریخی است که در جهان کمنظیر است و همین امر باعث شده تا این استان یکی از مقاصد گردشگری و توریستی ایران محسوب میشوند و گردشگران زیادی برای بازدید از آنها به این استان سفر میکنند.
بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی
مجموعه خانقاه و بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی شاهکاری از هنر و معماری ایرانی محسوب میشود که محل دفن شیخ صفی، شاه اسماعیل و تعدادی از صاحبمنصبان دوره صفوی است و در فهرست میراث جهانی یونسکو و آثار ملی ایران ثبت شده است. بناهای این مجموعه شکوه معماری مذهبی از دوره ایلخانی تا صفوی را به نمایش میگذارند.
آرامگاه شاه اسماعیل
آرامگاه شاه اسماعیل صفوی را میتوان به عنوان اصلیترین جاذبه توریستی شهر اردبیل دانست که در میدان عالی قاپو و در مجموعه آرامگاه شیخ صفیالدین اردبیلی قرار دارد و متشکل از اطاق کوچکی به ابعاد ۲.۵ متر در ۳.۵ متر، با پوشش گنبدی آجری است ؛ این آرامگاه در فهرست میراث جهانی یونسکو و آثار ملی ایران ثبت شده است.
بازار بزرگ اردبیل
مجموعه تاریخی بازار سرپوشیده اردبیل، بازاری پویا با معماری سنتی و اصیل است. این بازار یکی از اماکن گردشگری و آثار تاریخی شهر اردبیل به حساب میآید که قدمت آن به قرنهای هفتم و هشتم هجری قمری و حتی قدیمیتر میرسد. این بازار از سراها و تیمچههای مختلفی تشکیل شده و بازار قیصریه از مهمترین بخشهای آن محسوب میشود.
کاروانسرای سنگی صائین
گذر جاده ابریشم از استان اردبیل، منجر به رونق اقتصادی منطقه و احداث کاروانسراهایی با معماری بینظیر است. کاروانسرای سنگی صائین که در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است، در ۱۵ کیلومتری جاده سراب قرار دارد. کاروانسرای سنگی صائین از مهمترین کاروانسراهای تاریخی این شهر است که قدمت آن به دوره صفویه میرسد.
تپه نادری
تپه نادری آخرین اثر باستانی ثبت شده در دوره پهلوی است که در ۳ کیلومتری جاده اردبیل به تبریز قرار دارد. گفته میشود این تپه به دستور نادرشاه افشار، به منظور سخنرانی برای سربازان و توسط خاک های حمع آوری شده در مشت سربازان ساخته شده و بیشتر سفالهای کشف شده از آن، ساده، بدون لعاب و متعلق به دوره اسلامی است.
پل هفت چشمه
پل هفت چشمه یکی دیگر از جاذبههای گردشگری اردبیل است که با نامهای پل ججین، کورپی قرمزی و پل داش کسن نیز شناخته میشود. این پل از هفت دهانه آجری همراه با قوس پنج و هفت و موجشکنهای سنگی از مصالح گچ و آهک تشکیل شده است. پل هفت چشمه در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و قدمت آن به دوره صفویه بازمیگردد.
غذاهای محلی
فرهنگ و تمدن استان اردبیل، ریشه در تاریخ ایران دارد. غذاهای محلی این استان، تنوع بینظیری از سفره های رنگارنگ، انواع خوراک، آش و شیرینی را شامل میشود. از آنجاییکه اردبیل آب و هوایی سرد و کوهستانی دارد؛ از همین رو الگوی تغذیهای منحصربهفردی متناسب با اقلیم منطقه شکل گرفته است و بسیاری از غذاهای اردبیل همگی با اصول تغذیه در فصل سرد و امکانات موجود همخوانی دارند.
آش میوه
آش میوه اردبیل یا اریشته آشی، آشی ترش مزه، فاقد سبزی و متشکل از میوههای خشک است که در شبهای پایانی زمستان تهیه میشود. برای تهیه آش میوه، به رشته آشی، زردآلو، آلو، آلوچه، آلبالو، گوجه سبز، لبو، پیاز، نخود، لوبیا، عدس، سرکه، رب گوجه فرنگی و گوشت چرخ کرده نیاز است.
باسدیرما یا باسترما پلو
باسترما پلو، یک خوراک رسمی در میان غذاهای اردبیل و غذایی شبیه به ته چین است که در تهیه آن هم از گوشت سفید و هم از گوشت قرمز استفاده میشود. مواد اولیه این غذا شامل برنج، آلوی خورشتی، گردو، کره، رب انار، پیاز، رب آلوچه، رب ازگیل، زعفران، نمک و فلفل و زردچوبه است.
آش دوغ
آش دوغ اردبیل یا آیرانلی آش، یک آش دوغ به شدت معروف است که با تمام آش دوغهای دنیا تفاوت داشته و رنگی سفید و طعمی ترش و خوشمزه دارد. برای تهیه آش دوغ اردبیل یا آیرانلی آش، از سبزی آش، نخود، دوغ ترش، برنج، آرد، پیاز، سیر داغ و نعنا داغ استفاده میشود.
پیچاق قیمه اردبیلی
اگرچه تمام غذاهای اردبیل اصیل هستند، اما پیچاق قیمه یا خورش بادام، یکی از با اصالتترین و لذیذترین آنها است. برای تهیه این غذا، به خلال بادام، تخم مرغ، گوشت گوسفندی، پیاز، رب گوجه فرنگی، زعفران، آبلیمو، نمک و فلفل و هل احتیاج است.
کباب ساج ایچی
ساج ایچی یا ساج کباب یک غذای محلی و لذیذ است که در میان عشایر معروف استفاده میشود و نامگذاری آن، ماهیتابه ای است که از آن برای تهیه و طبخ این کباب استفاده میکنند. ساج کباب از گوشت گوسفندی، نان لواش، پیاز، ماست و سیر له شده تهیه میشود.
خشیل
خشیل، غذایی بسیار مقوی و پر کالری برای روزهای سرد زمستانی در استان اردبیل است که به عنوان دسر یا صبحانه سرو میشود. این وعده غذایی سرشار از ویتامین و پروتئین و انرژی است و از شیره انگور یا عسل یا شکر، بلغور گندم، آرد سبوسدار، آب، شیر، کره، دارچین و گردو تهیه میشود.
آداب، رسوم و فرهنگ
علاقمندی و توجه خاص به کسب علم و دانش و تحصیلات عالیه مهمترین ویژگی فرهنگی این استان است و شهر نمین از دیرباز به عنوان یک «شهر فرهنگی» در بین عام و خاص مشهور بوده است. به استناد «کتاب تاریخ و فرهنگ آذربایجان» مدارس دخترانه و پسرانه به سبک نوین آموزشی در شهر اردبيل در سال 1299 هجری شمسی دایر بوده است. در کل رعایت حقوق مدنی، احترام به یکدیگر و باورهای دینی و مذهبی و مهماننوازی از جمله خصلتهای اهالی این منطقه است.
لباس محلی
امروزه در بسیاری از مناطق استان اردبیل نظیر مغان و ارسباران، استفاده از لباسهای محلی همچنان درمیان عشایر کوچ نشین و روستاییان رایج است. مردان این ایلات، کت وشلوار و کلاهی معروف به کپی یا کلاه ترک دار که شبیه به کلاه مردان گیلان است بر تن دارند. زنان هم از پیراهنهای بلند با رنگهای متنوع و شاد استفاده میکنند و سایر لباس آنها از جلیقههای بدون آستین و تنبانی شبیه به تنبان بانوان گیلان، بختیاری و قشقایی تشکیل میشود.
موسیقی
موسیقی محلی استان اردبیل در قالب موسیقی اصیل آذربایجان، برگرفته از حقایق تاریخی و فرهنگی این خطه است که در دو گروه موسیقی ردیفی و موسیقی عاشیقی تقسیم میشود. موسيقى عاشيقى کهن و گسترده است و با شعر فولک درآميخته و براى رويدادهاى غمناک و شاد نوايى در سينه دارد. از ابزار موسیقی این استان میتوان به قاوال (دایره آذربایجانی)، بالابان (ساز بادی)، تار، دهل و کمانچه اشاره کرد.
طشتگذارى
طشت گذاری يکى از مراسم سوگوارى در ایام محرم است که در استان اردبيل و سه روز مانده به آغاز ماه محرم، در مساجد و تکايا برگزار میشود. هر يک از محلات با ارسال دعوت نامهاى، علما و بزرگان را براى شرکت در مراسم دعوت مىکنند. در زمان اجرای مراسم، طشتهایی در جائى از محلات آماده شده و دسته سينهزنان آنها را بر دوش گرفته و در جلو حرکت مىکنند. زمانیکه دستهها به مساجد مىرسند، طشتها در محل مخصوص گذاشته و پر از آب مىکنند.
مفاخر و مشاهیر
استان اردبیل با بهرهگیری از شرایط خاص فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، جغرافیایی و طبیعی یکی از مناطق مهم و استراتژیک برای اهل فرهنگ، هنر، اندیشه، سیاحت و تجارت بوده که مفاخر و مشاهیر بزرگی را در عرصههای مختلف هنری و ادبی و در طی دوران مختلف به ایرانیان و جهانیان معرفی کرده است.
شیخ صفیالدین اردبیلی
صَفیُالدّین اَردبیلی، معروف به شیخ صفی اردبیلی، عارف و شاعر قرن هشتم هجری قمری و نیای شاه اسماعیل اول، مؤسس سلسله صفویان است که اشعاری به زبان آذری در کتاب صفوةالصفا و سلسلةالنسب سرودهاست. او پایهگذار خانقاه صفوی در اردبیل است که با گذشت زمان پیروان بسیاری به دست آورد و پایه دودمان صفوی را شکل داد. پادشاهان صفوی، بنای بسیار باشکوهی برای مقبره او ساختند که همچنان پابرجاست و از بناهای تاریخی ایران بهشمار میرود.
شاه اسماعیل صفوی
شاه اسماعیل اول صفوی، نخستین پادشاه سلسله صفویه است که نسب او با پنج واسطه به شیخ صفی الدین اردبیلی میرسد و آغاز پادشاهی صفویان، رسمیت یافتن مذهب تشیع در ایران و جنگ چالدران، از مهمترین رخدادها در طول پادشاهی او بر سرزمین ایران بوده است. سلطنت او را اغلب سرآغاز تاریخ مدرن ایران میدانند که پس از گذشت نه قرن از سقوط شاهنشاهی ساسانی، یک فرمانروایی یکپارچه ایرانی را بر کشور مسلط کرد.
رحیم مؤذنزاده اردبیلی
رحیم مؤذنزاده اردبیلی، اذانگو و نوحهخوان مشهور ایرانی است. برادر وی سلیم، مداح و نوحهخوان اهل بیت بود و پدرش کریم، نخستین موذن رادیویی ایران بود و از جد او، فرج مؤذن، به عنوان قدیمیترین مؤذن شناخته شده در ایران نام برده میشود. پدرش، نخستین بار در سال ۱۳۲۲ در رادیو اذان گفت و رحیم نیز پس از درگذشت پدر به تهران رفت تا جای خالی پدرش را پُرکند. اذان مشهور وی است که در سال ۱۳۳۴ در رادیو ضبط شد.
علی دایی
علی دایی، بازیکن بازنشسته و مربی فوتبال ایرانی است که به فعالیتهای انساندوستانه و میهنپرستانه شهرت داشته و علاوه بر بازی در لیگ ایران، سابقه حضور در لیگهای قطر، آلمان و امارات را نیز داشته و با زدن ۱۰۹ گل ملی، بهترین گلزن تاریخ تیم ملی فوتبال ایران و دومین رکورددار جهانی گل ملی است. او به عنوان بهترین مهاجم تاریخ جام ملتهای آسیا شناخته شد که با ثبت ۱۴ گل، رکورد بیشترین گلزنی در تمام ادوار جام ملتهای آسیا را در اختیار دارد.