استان اصفهان
28 جولای 2023
استان ایلام
19 سپتامبر 2023
استان البرز در یک نگاه
استان البرز سی و یکمین استان کشور ایران است که در سال ۱۳۸۹ طبق مصوبه مجلس شکل گرفت و دلیل نامگذاری آن، موقعیت جغرافیایی این استان در منطقه البرز مرکزی است. این استان از شمال با استان مازندران، از غرب با استان قزوین، از شرق با استان تهران و از جنوب با استان مرکزی همسایه است.
استان البرز علاوه بر اینکه جدیدترین استان ایران است، با مساحتی بالغ بر ۵.۱۲۲ کیلومترمربع، کوچکترین استان کشور نیز محسوب میشود. جمعیت این استان در سال ۱۴۰۰ خورشیدی، بالغ بر سه میلیون نفر برآورد شده است که قومیتهای گوناگونی مانند لر، کرد، گیلک، یزدی، ترک، مازندرانی و خوزستانی را شامل میشود. نسبت جمعیت کوچکترین استان ایران به کل جمعیت کشور معادل 2/3% بوده و تراکم جمعیت آن در هر کیلومترمربع ۴۷۱ نفر است. رشتهکوههای البرز، نواحی شمالی این استان را فراگرفته و رودخانه کرج، به طول ۲۴۵ کیلومتر، مشهورترین، پرآبترین و طولانیترین رودخانه استان به شمار میرود.
تاریخچه استان
قدمت استان البرز با توجه به اسناد و آثار به دست آمده، به ۹ هزارسال قبل باز میگردد، اما اکنون پناهگاههای صخرهای سرهه از تاریخ ۴۰ تا ۵۰ هزار ساله این استان حکایت میکند و نمایانگر قدمت این منطقه از دوران پیش باستان است که سرزمینی پرجاذبه و مرکز آب و آبادانی بوده است.
کرج، مدتی جزء استان مازندران و زمانی بخشی از ری بود که پس از حمله مغول، مسیر قزوین- کرج- ری، اهمیت بسیاری داشت و با روی کار آمدن صفویان، کرج بر سر راه قزوین به تهران و تبریز قرار گرفت و کاروانسراها، پلها و قلعههای زیادی در حاشیه آن ایجاد شد. در دوره قاجاریه و به ویژه عصر فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه نیز، کرج به علت همجواری با پایتخت و قرار گرفتن بر سر راه ارتباطی سلطانیه و تبریز مورد توجه قرار گرفت و گسترش پیدا کرد.
جغرافیای استان
استان البرز در منطقه البرز مرکزی قرار دارد و از شمال با استان مازندران، از غرب با استان قزوین، از شرق با استان تهران و از جنوب با استان مرکزی همسایه است. رشتهکوههای البرز نواحی شمالی استان را فراگرفته و اکثر قلل آن در ماههای سرد سال پوشیده از برف است. رودخانههای بسیاری در سطح استان جریان دارد که رودخانه کرج (به طول ۲۴۵ کیلومتر)، مشهورترین، پرآبترین و طولانیترین آنها است که از دامنههای شمالی کوه آسارا سرچشمه گرفته و رو به جنوب جریان دارد.
آب و هوا
استان البرز در ناحیهای کوهستانی قرار دارد و به علت اختلاف ارتفاع در نقاط پست و مرتفع دارای پوشش گیاهی گوناگونی است. میزان بارندگی سالیانه در شهر کرج حدود ۳۰۰ میلیمتر است. این روزها هوای شهر کرج به دلیل تردد زیاد وسائل نقلیه و وجود کارخانهها و شهرکهای صنعتی رو به آلودگی است و در فصل زمستان و پاییز، وارونگی دما کاملا قابل لمس بوده است.
مرکز استان
کرج، یکی دیگر از کلانشهرهای ایران است که پس از شهرهای تهران، مشهد، اصفهان و تبریز، پنجمین شهر پرجمعیت ایران بهشمار میرود. شهر کرج، پس از تهران، بزرگترین شهر مهاجرپذیر کشور است که به همین دلیل به آن لقب «ایران کوچک» داده شده و بخش قابل توجهی از فشار جمعیت و کم آبی تهران را تحمل میکند. اقلیم منطقه کرج، تحت تأثیر ارتفاعات البرز و دره چالوس و رودخانه کرج، نسبت به تهران، خنک تر و مرطوبتر است. در مناطق مختلف شهر کرج، تعداد زیادی واحد تولیدی و صنعتی مشاهده میشود که عمدتاً در شهرکهای صنعتی در اطراف کرج متمرکز هستند. بعنوان مثال، دو شهرک صنعتی سیمین دشت و بهارستان مجموعاً بیش از ۴۷۰ واحد تولیدی فعال دارند.
طالقان
طالقان شهری است در ۱۲۰ کیلومتری شمال غربی تهران و واقع در استان البرز که در منطقهای ییلاقی، خوش آب و هوا، توریستی، سرسبز، پرآب و در میان رشته کوه البرز قرار گرفتهاست. این شهر، به دلیل برخورداری از آب و هوای کوهستانی و ییلاقی دارای جمعیت فصلی بوده و در بهار و تابستان جمعیت شناور آن به صورت قابل توجهی افزایش مییابد. عمده ساکنین مردم شهر طالقان را مازندرانیها و تاتیها تشکیل میدهند. حضور چشمههای متعدد، آبشارهای خروشان، کوههای سربه فلک کشیده، یخچالهای طبیعی و آثار مذهبی و تاریخی موجود در این شهرستان زیبا، از مهمترین دلایل اهمیت آن در حوزه صنعت گردشگری است.
هشتگرد
شهر هشتگرد، مرکز شهرستان ساوجبلاغ و یکی از شهرهای قدیمی ایران است که در فاصله تقریبی ۷۰ کیلومتری غرب تهران و ۳۰ کیلومتری غرب شهر کرج و در جنوب آزادراه کرج- قزوین قرار دارد. بیشتر ساکنان این شهر را مهاجران شهرهای کرمانشاه، کردستان، آذربایجان و زنجان تشکیل میدهند. شهر هشتگرد با برخورداری از تپههای باستانی، کاروانسراهای تاریخی و جاذبههای طبیعی، یکی از جاهای دیدنی استان البرز محسوب میشود که در طول تاریخ با نامهای اشک کرد، هشت گرت، هشت کرد و هشتجرد از آن یاد شده است. سفالهای اشکانی بهدستآمده از تپهها و گور خمرههای ساسانی، نشان از قدمت ۲۲۰۰ ساله شهر هشتگرد دارد.
جاذبههای طبیعی
امروزه استان البرز، به دلیل برخورداری از اقلیمها و اکوسیستمهای گوناگون، تبدیل به مکانی جذاب برای گردشگران و ییلاقی برای ساکنین شهر تهران شده است که سالانه مسافران بسیاری را به سمت خود میکشاند. آب و هوای عالی، باغات، توپوگرافیهای متعدد، آثار باستانی و مناطق بکر از معدود دلایلی است که این استان را به یکی از بهترین مقاصد گردشگری ایران تبدیل کرده است.
روستای برغان
روستای برغان واقع در دامنههای جنوبی رشته کوه البرز، روستایی سرسبز و بینظیر است که امروزه مقصدی فوق العاده برای گردشریهای یک روزه و پیک نیک ساکنان پایتخت و کرج محسوب میشود. این روستا که به مهد چنارهای هزار ساله معروف است، از باغها و مزارع سرسبز، درختان میوه، رودخانههای پرآب و بناهای تاریخی بسیاری بهره میبرد.
آبشار کرکبود
آبشار کرکبود، واقع در ۷۰۰ متری روستای خوش آبوهوای کرکبود است. این آبشار آهکی ۵ متری، از ارتفاعات حصارچال مازندران سرچشمه میگیرد، به رود شاهرود سرازیر شده و در نهایت به سفید رود میپیوندد. در پاییندست این آبشار، چشمههایی طبیعی وجود دارد که برای آبتنی گردشگران در گرمای طاقتفرسای تابستان مناسب هستند.
قلعه آغشت
قلعه آغشت با نامهای قلعه برغان، دژ برغان و قلعه هاگوارتز ایران نیز شناخته میشود. این قلعه قدمت تاریخی بسیاری ندارد و تنها حدود ۱۰ سال از زمان ساخت آن میگذرد، ولی ظاهر آن شباهت زیادی به دژهای قدیمی اروپاییان و رومیان دارد. ساخت نمای ظاهری قلعه آغشت چیزی حدود ۱۰ سال زمان برده و بیانگر خلاقیت و ذوق و قریحه معمار است.
آبشار هفت چشمه
آبشار هفت چشمه، یک آبشار زیبا با ارتفاعی در حدود ۹۰ متر و از مرتفعترین آبشارهای ایران است که در کیلومتری ۱۷ جاده کرج به چالوس و در نزدیکی روستای ارنگه کرج قرار دارد. در واقع آبشار هفت چشمه، متشکل از چشمههایی است که از کوه به دره ریخته و پس از جاری شدن از ارتفاع، آبشارهای کوچکی را خلق میکنند.
روستای واریان
روستای واریان، یکی از مرموزترین روستاها و تنها روستای آبی ایران است که در بخش شرقی سد امیرکبیر (سد کرج) قرار دارد. این روستا، قبل از احداث سد در بستر دریاچه سد قرار داشت و در حال حاضر، تنها راه ارتباطی به آن، استفاده از قایق و گذر از دریاچه سد کرج است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، ۳۹ نفر (۱۵ خانوار) در روستای واریان زندگی میکنند.
پارک ایران کوچک
پارک ملی ایران کوچک که به پارک اقوام و باغ فرهنگ کمیسیون ملی نیز شناخته میشود، یکی از پارکهای دیدنی استان البرز است که ساخت آن سه سال به طول انجامید. این پارک، شاهکاری هنری در زمینه پارکسازی نوین بوده که بعنوان نخستین باغ فرهنگ ایران ثبت ملی و در سازمان فرهنگی، علمی و آموزشی یونسکو نیز ثبت جهانی شد.
جاذبههای تاریخی و فرهنگی
استان البرز در نزدیکی پایتخت ایران، ظرفیتهای تاریخی و گردشگری بالایی دارد که نهتنها مورد توجه ساکنان این استان قرار گرفته است، بلکه گردشگران بسیاری را از نقاط اطراف و مخصوصا تهران به سوی خود میکشاند.
کاخ مروارید
کاخ مروارید، یکی از آثار تاریخی و اماکن دیدنی شهر کرج و استان البرز است که به درخواست خدیجه پهلوی (شمس الملوک)، دختر دوم رضا شاه احداث شد. این کاخ باشکوه به شکل سفره ماهی طراحی و طی سالهای ۴۵ تا ۴۷ هجری شمسی و با مساحتی حدود ۲,۵۰۰ متر مربع بنا شده است. امروزه این کاخ بدلیل بیتوجهی مسئولان تا مرز نابودی پیش رفته است.
خانه دکتر مصدق
خانه دکتر مصدق یا قلعه احمدآباد نام قلعهای خشتی در روستای احمدآباد در بخش مرکزی شهرستان نظر آباد در استان البرز قرار دارد که متشکل از یک خانه باغ و قلعه است که بیش از ۱۵۰ سال قدمت دارد. قلعه احمدآباد سالها پیش توسط دکتر مصدق بنا شد؛ او ۱۰ سال پایانی عمر خود را در این خانه در حصر بود و سرانجام در همین خانه به خاک سپرده شد.
کاخ سلیمانیه
کاخ سلیمانیه، یکی دیگر از اماکن تاریخی و دیدنی استان البرز به شمار میرود که در حال حاضر در محل کنونی دانشکده کشاورزی قرار دارد و در تاریخ ۲ اسفند ۱۳۲۷ بعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این قصر، بنایی آجری، متقارن و کشیده به نسبت پنج به یک است که محل اقامت سلیمان میرزا، فرمانروای منطقه کرج و یکی از پسران فتحعلی شاه محسوب میشد.
برج تهمینه
برج تهمینه، یکی از مهمترین آثار تاریخی و اماکن دیدنی شهر کرج است که قدمت آن به دوره تیموری باز میگردد و در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است. این سازه تاریخی، مدفن یکی از قلعهبانان یا اعضای خاندان پادوسپان است که شامل بنایی هشت ضلعی با گنبد مخروطی است که در یک طرف آن ایوانی قرار دارد.
امامزاده ام کبری و ام صغری
بقعه امامزاده امکبری و امصغری بنایی تاریخی در شهرستان اشتهارد و مربوط به اواخر دوره صفویه است که بعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. وجود سنگ قبری بر دیواره جنوبی این بنا که مربوط به ذیالحجه ۹۹۱ است، قدمت بنا را تا آن دوره نشان میدهد. مردم محلی این بارگاه را منتسب به دو بانو از نوادگان امام موسی کاظم (ع) میدانند.
کاروانسرای شاه عباسی
کاروانسرای شاه عباسی، یکی از ارزشمندترین بناهای دورهی صفویان است که در سال ۱۳۵۶، در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این کاروانسرا در دورانی استراحتگاه کاروانهای جاده ابریشم بود، در ابتدای دورهی قاجار به قلعهای نظامی تغییر کاربری داد، در پایان دوره قاجار، به مدرسه تبدیل شد و اکنون نیز یکی از کاملترین اماکن دیدنی کرج است.
غذاهای محلی
با توجه به نزدیکی استان البرز به پایتخت کشور، بیشتر غذاهایی که در این منطقه طبخ میشود، شباهتهایی با غذاهای تهران دارند. اگرچه غذاهای محلی استان البرز انگشت شمار هستند ولی تنوع بینظیری از سفرههای رنگارنگ، انواع خوراک، آش و شیرینی را شامل میشوند.
هلیم و گوشت گوسفندی
هلیم همراه با گوشت گوسفند، یکی از محبوبترین غذاهایی که در شهر کرج سرو میشود. این هلیم از گوشت ران گوسفند یا نرمه گوساله، بلغور گندم، نمک، شکر و روغن کرمانشاهی تهیه میشود. پس از آماده شدن هلیم، آن را با روغن محلی و شکر و دارچین تزیین میشود.
یوان آش
یوان آش، یکی از آشهای محلی و بسیار مغذی استان البرز است که برنج، شلغم، سبزی آش، گوشت چرخ کرده، زردچوبه، نمک و فلفل مواد اصلی آن را تشکیل میدهند. پیشنهاد میکنیم اگر سری به رستورانهای شهر کرج میزنید، حتما این نوع آش را امتحان کنید. شما میتوانید یوان آش را بعنوان پیش غذا در کنار هلیم گوشت گوسفندی بعنوان غذای اصلی میل کنید.
خوراک لوبیا پیله
خوراک لوبیا پیله، یکی از غذاهای سنتی و فصلی استان البرز به حساب میآید که فصل پخت آن تابستان است. لوبیا پیله، همان لوبیا چیتی تازه با غلاف است و یک غذای ساده که در کمترین زمان آماده میشود. برای تهیه این غذا، شما به لوبیا چیتی تازه همراه با غلاف، پیاز، گوشت گوسفندی، سیب زمینی و گوجه فرنگی نیاز دارید.
مرجو خورش
مرجو خورش یا خورش عدس طالقان، یکی از مشهورترین غذاهای سنتی و محلی استان البرز است که شاید تنها در این شهر فرصت تجربه کردن آن را داشته باشید. این غذای لذیذ و خوشمزه ترکیبی از گوشت گوسفندی، پیاز، عدس، سیب زمینی، آلو طالقان، بخارا یا برقانی، نمک، فلفل، زرچوبه، دارچین، زعفران، رب گوجه و آبغوره است.
آداب، رسوم و فرهنگ
اگرچه مدت زیادی از شکلگیری استان البرز نمیگذرد، ولی این استان و مخصوصا شهر کرج، سرزمینی است که ریشه در تاریخ ایران دارد و مردم آن، آداب و رسوم قدیمی و سنتی زیادی دارند. بعنوان مثال، نوروزخوانی، خانهتکانی، پخت سمنو و زیارت اهل قبور از آداب روزهای نزدیک به نوروز بهشمار میروند؛ شالاندازی و درجی سران از رسوم شب یلدا در طالقان بوده و پختن آش پشت پا و آش باران هم از نمونههای دیگر آداب و رسوم این استان محسوب میشود.
رسم یور
ساکنین البرز، رسم جالبی برای خانهتکانی نوروز دارند که به آن «یور» میگویند که با واژه "یاور" هم ریشه است. در این رسم، همه بانوان محل جمع شده و با کمک هم، به صورت نوبتی خانه یک نفر را خانهتکانی میکنند تا بار سنگین این کار به دوش یک نفر نباشد. آنها روزهای مختلف به خانه هم رفته و این رسم را به جا میآورند تا همه خانهها تمیز و مرتب شوند.
گل کار در طالقان
“گِلکار” نوعی مراسم نوروزی است که در نزدیکی ایام عید در شهر طالقان انجام میشود. در این مراسم، همسایهها بصورت گروهی به پیشواز عید رفته و اقدام به مرمت دیوار و کف خانهها میکنند. "گل او” هم رسمی شبیه "گل کار" است که اهالی محل، در روزهای پایانی سال انجام داده و با آب و جارو کردن دیوار، اقدام به غبار روبی از در و دیوار محل میکردند .
مهمانی عمومی
یکی از آداب زیبای البرزیها به خصوص در روستاهای واریان، کلوان، مورود، تکیه، وارنگه رود و گچسر، مهمانی دادن عمومی در ۳ روز اول فروردین است. مردم اغلب گرد هم آمده و هر خانواده غذای خود را در مجمعه به اشتراک میگذارد. غذاهای اصلی این ۳ روز و محتویات مجمعه شامل نان، ماست، شیر، سرشیر و زیله است.
مفاخر و مشاهیر
استان البرز، با بهرهگیری از شرایط خاص فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، جغرافیایی و طبیعی یکی از مناطق مهم و استراتژیک برای اهل فرهنگ، هنر، اندیشه، سیاحت و تجارت بوده که مفاخر و مشاهیر بزرگی را در عرصههای مختلف هنری و ادبی و در طی دوران مختلف به ایرانیان و جهانیان معرفی کرده است.
جلال ذوالفنون
جلال ذوالفنون، موسیقیدان، ردیفدان و نوازنده برجسته سه تار و یکی از تاثیرگذارترین بزرگان موسیقی ایران، خصوصا در حوزه سه تار محسوب میشود. او نخستین شخصی بود که یک کتاب آموزشی برای سه تار نوشت. او آثار به یاد ماندنی و ارزشمندی مثل آلبوم گل صد برگ، آتشی در نیستان، مستانه، سرمستان و غیره را در کارنامه خود دارد. ایشان را میتوان استادی بی بدیل در هنر سه تار نوازی دانست که موسیقی و ذوق او همچون آهنربا هوش از سر شنونده میبرد.
غلامحسین امیرخانی
غلامحسین امیرخانی، از هنرمندان و خوشنویسان معاصر ایران است که در نگارش خط نستعلیق، دستی قوی و مهارتی مثال زدنی و فوقالعاده داشته و بسیاری او را برترین نستعلیقنویس حال حاضر میدانند. امیرخانی شاگرد استادانی چون سیدحسین میرخانی و سیدحسن میرخانی بود. وی، پدر خوشنویسی معاصر ایران و چهره برگزیده همایش چهرههای ماندگار است که دو نشان درجه یک فرهنگ و هنر و یک مدال ادب و هنر فرانسه (نشان شوالیه) را دریافت کرده است.