استان فارس
1 مارس 2025
استان قم
16 آوریل 2025
استان قزوین در یک نگاه
قزوین، واقع در مرکز رو به شمال ایران، استانی با تاریخ و فرهنگ غنی است که زمانی پایتخت ایران بوده. جاذبههای دیدنی آن شامل مسجد جامع، کاخ چهلستون و آرامگاه حمدالله مستوفی است. این شهر به خاطر تاکستانهای انگور و کشمش معروف است و در نوشتههای قدیمی اروپا با نامهایی چون "ارساس" و "راژیا" شناخته میشد. ساسانیان آن را "کشوین" نامیدند. قزوین دارای تمدنی ۹ هزار ساله است و بنای آن را به شاپور ذوالاکتاف نسبت میدهند که آن را "شاد شاپور" نامید استان قزوین از استانهای شمال غربی ایران است که مرکز آن شهر قزوین است. منطقه قزوین در سال ۱۳۷۵ از استان تهران جدا شد و به همراه تاکستان از استان زنجان تشکیل استان تازهای به نام استان قزوین را داد. مساحت این استان حدود ۱۵،۸۲۰ کیلومتر مربع است. این استان دارای دو ناحیه کوهستانی و دشتی می باشد. منطقه کوهستانی آن در شمال استان قرار دارد و دهستانهای الموت, رودبار و قسمتی از کوهپایه اقبال پشگلدره را در بر می گیرد. در همین ناحیه, بخشی از رشته کوه البرز از بخش شمال غربی و از استان گیلان به طرف جنوب غربی در داخل استان قزوین کشیده شده است.سیالان و الموت دو قله از قله های معروف کوهستان های بخش غربی البرز می باشند
تاریخچه استان
قزوین از دوران مادها (قرن نهم قبل از میلاد) مسکونی بوده و در هزارههای چهارم و پنجم قبل از میلاد زیستگاه انسانی داشته است. شاپور ذوالاکتاف شهر را برای جلوگیری از حملات دیالمه بنا کرد. پس از فتح توسط اعراب در سال ۲۴ هجری، قزوین به پایگاه عملیات آنها تبدیل شد. در دوره هارون الرشید، توسعه یافت و مسجد جامع در آن ساخته شد. در زمان صفویه به پایتختی برگزیده شد و در دوره قاجار، به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده تهران به اروپا و روسیه، اهمیت یافت. در نهضت مشروطیت، قزوین نقش مهمی ایفا کرد و در اواخر دوره قاجار، رضاخان در این شهر با نماینده انگلستان ملاقات کرد که منجر به کودتای سوم اسفند شد.
جغرافیای استان
استان قزوین بین مدار ۳۵ درجه و ۲۴ دقیقه تا ۳۶ درجه و ۴۹ دقیقه عرض شمالی و بین ۴۸ درجه و ۴۴ دقیقه تا ۵۰ درجه و ۵۱ دقیقه طول شرقی در همسایگی استان گیلان (در شمال)، استان مازندران ( در شمال شرقی)، استان تهران در شرق- استان مرکزی (در جنوب شرقی)، استان همدان (در جنوب غربی) و استان زنجان (در غرب)جای گرفتهاست. جمعیت این شهر زبان رایج مردم قزوین زبان فارسی است.
آب و هوا
آب و هوای شهر قزوین بخاطر هم جواری با رشته کوههای البرز از ناحیه شمال در تابستان خنک و در زمستان سرد است. میزان بارش شهر قزوین سالانه ۳۰۲ میلیمتر در سال است. آب و هوای قزوین در منطقه کوهستانی شمال آن در زمستان ها سرد و پر برف و در تابستان ها معتدل است.
مرکز استان
آینه ی تاریخ و طبیعت؛ مهد هنر خوشنویسی ایران؛ یکی از شهرهای بزرگ ایران و مرکز استان قزوین است. این شهر در بلندای ۱۲۷۸ متری از سطح دریا و در فاصله ی ١٣٥ کیلومتری شمال غربی تهران، پایتخت ایران واقع است. قزوین در زمان حکومت صفویان پایتخت ایران بوده است. شهر قزوین به دلیل نقش آفرینی در تاریخ نه چندان دور ایران، آثار و ابنیه ی تاریخی با ارزش زیادی را در خود جای داده است قزوین از نظر تعداد آثار تاریخی رتبهی نخست را در ایران و رتبهی سوم را در جهان داراست. قزوین پایتخت بزرگ خوشنویسی ایران است که از جمله خوشنویسان معروف این شهر میتوان به میرعماد قزوینی اشاره کرد. در شهر قزوین آثار کهن و باستانی گوناگونی از جمله حمام قجر، کاخ چهلستون، آرامگاه امامزاده حسین، خیابان سپه (اولین خیابان ایران) قرار دارد. شهر قزوین یکی از شهرهای مهم فرهنگی و گردشگری ایران به شمار می رود. این شهر در مسیر مهمترین راه های ارتباطی کشور قرار دارد و یکی از مراکز مهم کشاورزی و صنعتی کشور محسوب می شود.
الوند
شهر الوند دومین شهر پرجمعیت استان قزوین و مرکز شهرستان البرز است که در ۱۴ کیلومتری جنوبشرقی شهر قزوین قرار دارد. این شهر بهدلیل مجاورت با شهر صنعتی البرز و نزدیکی به شهرک صنعتی لیا، یکی از قطبهای صنعتی و اشتغالزا در استان بهشمار میرود. وجود شرکتها و کارخانههای متعدد باعث مهاجرپذیر بودن آن شده است. همچنین، الوند با داشتن خاکی حاصلخیز، باغها و کشتزارهای فراوان، از شهرهای سرسبز و دیدنی منطقه محسوب میشود.
آبیک
آبیک شهری در استان قزوین و مرکز شهرستان آبیک است که در شرقیترین نقطه این استان واقع شده. این شهر از نظر جغرافیایی نزدیک به پایتخت است و همین موضوع باعث شده زبان فارسی در ادارات و مراکز رسمی رواج داشته باشد. با این حال، زبان غالب مردم آبیک، ترکی آذربایجانی است. شهرستان آبیک شامل دو بخش مرکزی و بشاریات است و موقعیت آن در مسیر ارتباطی قزوین به تهران، این شهر را به نقطهای مهم از نظر حملونقل، تجارت و سکونت تبدیل کرده است.
تاکستان
تاکستان یکی از شهرهای مهم استان قزوین و مرکز شهرستان تاکستان است که در شمالغرب ایران واقع شده. این شهر بهعنوان بزرگترین شهر تاتزبان کشور شناخته میشود و لقب «پایتخت تاتزبانان جهان» را دارد. همچنین جمعی از مردم آن به زبان ترکی آذربایجانی نیز صحبت میکنند. تاکستان بهدلیل باغهای گسترده انگور، به شهر خوشههای زرین شهرت دارد. این شهر در فاصله ۱۷۹ کیلومتری غرب تهران قرار دارد و از طریق جادههای ۳۲، ۳۸ و آزادراه ۲ با پایتخت در ارتباط است.
اسفرورین
اسفرورین یکی از شهرستانهای واقع در دشت قزوین است که در فاصله ۶۲ کیلومتری از مرکز استان قرار دارد. این منطقه دارای آبوهوای سردسیر و پربارش بوده و بهخاطر زمینهای حاصلخیز کشاورزیاش، بهویژه باغهای انگور، شناخته میشود. در غرب این شهرستان، کوههای رامند و سیاهکوه قرار دارند و رودخانه خررود نیز از نزدیکی آن عبور میکند. معماری سنتی خانههای کاهگلی این منطقه، نشان از هویت تاریخی و فرهنگی کهن اسفرورین دارد و آن را به یکی از مقاصد گردشگری دشت قزوین تبدیل کرده است.
جاذبههای طبیعی
قزوین با جاذبههای طبیعی متنوع و زیبایی که دارد، مقصدی جذاب برای طبیعتگردان و دوستداران محیط زیست است. این استان در دامنههای البرز قرار دارد و مناظر دیدنی زیادی را ارائه میدهد.
قلعه الموت
قلعه الموت در شمال غربی قزوین و نزدیک روستای گازرخان قرار دارد. این قلعه تاریخی با نام حسن صباح، رهبر فرقه اسماعیلیه، گره خورده است. صباح در سال ۴۸۲ هجری قمری، پس از بازگشت از مصر، این قلعه را تصرف و آن را به پایگاه سیاسی و مذهبی خود تبدیل کرد. الموت علاوه بر موقعیت استراتژیک، دارای کتابخانهای غنی بود که در حمله مغولان و به فرمان هلاکوخان در سال ۶۵۴ هجری قمری سوزانده شد. امروزه قلعه الموت یکی از جاذبههای تاریخی مهم ایران به شمار میآید.
ایوان سنگی نیاق
روستای نیاق در هفده کیلو متری شمال قزوین قرار دارد و یکی از مراکز مهم کشت انگور در استان است ایوان صخره ای است نسبتا مرتفع که دو فرو رفتگی به مانند ایوان در دو طرف آن به طور طبیعی ایجاد شده است. در هر یک از این فرو رفتگی ها حوضی مستطیل شکل با ابعادی حدود ٢×٤متر حفر شده عمق آنها به دلیل ریخته شدن سنگ و شن و... در آن نامشخص است این حوض ها با آب باران پر می شوند در بالای ایوان آثار قابل توجهی از زندگی پیشینیان از جمله انواع سفال شکسته به دست آمده است.
صخره های اندج
دره اندجرود یکی از سرسبزترین و زیباترین درههای منطقه الموت در استان قزوین است که از ارتفاعات کوه خرموَر آغاز و به روستای بزرگ اندج ختم میشود. این دره بهدلیل موقعیت جغرافیایی، صخرههای چشمگیر، غارهای طبیعی از گذشتههای دور سکونتگاه انسان بوده است. وجود گونههای حیات وحش مانند کل، بز کوهی و گراز وحشی، نشان از تنوع اکولوژیکی بالا دارد. طبیعتگردان و علاقهمندان به تاریخ و زمینشناسی، این دره را مقصدی خاص و فراموشنشدنی میدانند.
جاذبههای تاریخی و فرهنگی
قزوین به عنوان یکی از شهرهای تاریخی و فرهنگی ایران، دارای جاذبههای متنوعی است که ترکیبی از تاریخ، هنر، و معماری را به نمایش میگذارد.
مسجد جامع عتیق
مسجد جامع کبیر با مناره های با شکوه، ایوان های رفیع و گچبری های نفیس آن از آثار ممتاز دوره های اسلامی به شمار میرود.قدیمی ترین بخش مسجد، بعد از آثار چهار طاقی ساسانی که در زیر مقصوره قرار گرفته، طاق هارونی است که در زمان "هارون الرشید"در سال ١٩٢ ﮬ.ق ساخته شده. مهم ترین و زیبا ترین بخش این مسجد، مقصوره و گنبد سلجوقی آن است و دارای پنج کتیبه گچبری به خط کوفی است و نفیسترین آن کتیبهای است که در آن سوره بقره به طور کامل اجرا شده و از شاهکارهای خط کوفی تزئینی به شمار میآید.
سرای سعدالسلطنه
سرای سعدالسلطنه قزوین، به دستور سعدالسلطنه، حاکم قاجاریه در اواخر دوره قاجار (متوفی ۱۳۲۵ ه.ق) ساخته شده است. ارزشمندترین بخش این بنا، چهار سوق بزرگ آن است که از تقاطع دو راسته بازار تشکیل شده و بر فراز آن گنبد کاشیکاری شده زیبایی قرار دارد. چهار نیمگنبد با رسمیبندی و نورگیر اطراف گنبد را احاطه کردهاند و باعث افزایش وسعت و جلوه فضا شدهاند. این سرا با وسعتی حدود ۲.۶ هکتار، یکی از بزرگترین و کاملترین سراهای تجاری ایران به شمار میرود.
بازار و سرای وزیر
سرای وزیر در مقابل در شرقی قیصریه واقع شده است. هشتی ورودی آن با حجرههایی دارای طاقهای کاشیکاری زیبا تزئین شده و بر فراز فضای مرکزی ورودی، گنبد آجری قرار دارد که نورگیر تقریبی یکمتری روشنایی فضای داخلی را تامین میکند. این سرا دارای حیاط وسیعی است که اطراف آن را حجرههایی در دو طبقه فرا گرفتهاند. حجرهها بر روی صفهای به ارتفاع یک متر از سطح زمین قرار دارند و ساختار منظم آن، نمونهای برجسته از معماری سنتی بازارهای تاریخی ایران است.
غذاهای محلی
فرهنگ و تمدن استان قزوین نیز ریشه در تاریخ کهن ایران دارد. غذاهای محلی قزوین تنوع خاصی از انواع خوراکها، آشها و شیرینیها را شامل میشود که هر کدام به نوعی زبانزد هستند. اگرچه برخی از غذاها مانند کباب قزوینی و باقالیپلو با گوشت جزو غذاهای شاخص این منطقه به شمار میروند، اما سایر خوراکهای سنتی قزوین نیز میتوانند هر میهمانی را شگفتزده کرده و از سر سفره بلند کند.
قیمه نثار
قیمه نثار یکی از غذاهای اصیل، مجلسی و خوشرنگ قزوینی است که هم در طعم و هم در ظاهر، شکوه آشپزی سنتی این شهر را نشان میدهد. این خورش لذیذ با گوشت مرغوب گوسفند یا گاو، خلال پسته، بادام، پرتقال، زرشک، زعفران، هل و گلاب تهیه میشود. ترکیب دقیق و متعادل این مواد با مهارت سرآشپزهای قزوینی، قیمه نثار را به غذایی ویژه برای مهمانیها و مراسم تبدیل کرده است. این خورش معطر و مجلل همراه با برنج زعفرانی ایرانی سرو میشود و نمایندهای باشکوه از فرهنگ غذایی قزوین است.
قیمه قزوینی
دمکباب یکی از غذاهای سنتی و پرطرفدار قزوین است که شباهت زیادی به خورش قیمه دارد، اما با تفاوتهایی که آن را متمایز و خاص کرده است. این غذا با گوشت، لپه، رب گوجهفرنگی، لیموعمانی و مقدار بیشتری روغن تهیه میشود و در نهایت بهصورت آبدارتر از قیمه معمولی سرو میگردد. یکی از ویژگیهای اصلی دمکباب قزوینی، استفاده از تخم گشنیز در طبخ آن است که طعمی متفاوت و معطر به غذا میدهد. این خورش خوشطعم معمولاً با برنج زعفرانی سرو میشود و جایگاه ویژهای در سفرههای قزوینی دارد.
انار پلو
انار پلو یکی از غذاهای خوشرنگ، خوشعطر و زمستانی ایرانی است که در شهرهای مختلف، از جمله قزوین، پخته میشود. در نسخه قزوینی این غذا، ترکیبی از برنج معطر، دانههای یاقوتی انار، کشمش، زعفران، گشنیز تازه و خلال پسته استفاده میشود که همراه با مرغ پختهشده در سس زعفرانی سرو میگردد. طعم شیرین و ملایم این غذا در کنار رنگهای گرم و زیباش، آن را به گزینهای محبوب برای مهمانیها و شبهای زمستانی تبدیل کرده است. انار پلو نمادی از ذوق و هنر آشپزی قزوینیهاست که جلوهای از سفرههای اصیل ایرانی را نشان میدهد.
آش ماش
آش ماش پیازو یکی از غذاهای سنتی، خوشمزه و مقوی قزوین است که بهدلیل لعاب غلیظ و طعم دلپذیرش بسیار محبوب است. این آش از ترکیب گوشت ریشریش شده، پیاز داغ فراوان، دارچین، نمک و فلفل، بههمراه حبوباتی چون ماش، لوبیا قرمز، عدس و لوبیا چشمبلبلی تهیه میشود. طرز تهیه خاص آن باعث میشود که آش پس از پخت، طعمی جاافتاده و عطری معطر داشته باشد. آش ماش پیازو معمولاً در فصول سرد یا بهعنوان غذای نذری پخته میشود و جایگاه ویژهای در سفرههای قزوینی دارد.
دیماج
دیماج یکی از غذاهای سنتی و ساده قزوین است که بهصورت سرد و معمولاً بهعنوان میانوعده یا عصرانه سرو میشود. این خوراک خوشمزه از ترکیب نان لواش خشک قزوینی، سبزی خوردنی، پنیر، خیار، گردو، پیاز داغ و زردچوبه تهیه میگردد. نان خشک ابتدا با کمی آب یا دوغ مرطوب شده و سپس با سایر مواد مخلوط میشود. دیماج علاوه بر طعم دلپذیر و مغذی بودن، بهدلیل استفاده از مواد اولیه ساده و در دسترس، جایگاه ویژهای در فرهنگ غذایی سنتی قزوینیها دارد و در محافل خانوادگی محبوب است.
کوکوشیرین
کوکو شیرین یکی از خوراکیهای سنتی و خاص قزوین است که معمولاً در کنار شیرینپلو سرو میشود. این غذای متفاوت، طعمی شیرین و بافتی نرم دارد و از ترکیب سیبزمینی پخته، تخممرغ، ماست، هل و زعفران تهیه میشود. پس از سرخ شدن، کوکو با شربتی شامل آب، شکر، گلاب، زعفران و هل پوشانده میشود که طعمی معطر و دلپذیر به آن میدهد. این کوکو برخلاف انواع شور آن، بیشتر در مهمانیها و مجالس رسمی قزوینیها کاربرد دارد و نشانهای از ذوق و سلیقه در آشپزی محلی است.
آداب، رسوم و فرهنگ
استان قزوین به عنوان یکی از استانهای مهم ایران، دارای آداب و رسوم و فرهنگی غنی و متنوع است. این استان، به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و تاریخ کهن خود، بهعنوان مراکزی برای فرهنگ و هنر شناخته شده و همواره کانون توجه علاقهمندان به فرهنگ و اندیشه بوده است.
جشن انگور
در منطقه تاکستان، با آغاز فصل برداشت انگور در شهریور، جشنی سنتی و محلی برگزار میشود. این جشن به دلیل وجود باغهای گسترده انگور در منطقه ریشهدار شده و با اجرای موسیقیهای بومی، سرودههای محلی و آیینهای سنتی همراه است. در خلال این رویداد، از تولیدکنندگان برتر انگور در محلات مختلف تقدیر میشود؛ بهویژه کسانی که بهترین کیفیت، بیشترین محصول یا نوآوری در مراحل کاشت، داشت و برداشت داشتهاند. این جشن علاوه بر پاسداشت زحمات باغداران، فرصتی برای تقویت همبستگی اجتماعی و فرهنگی منطقه نیز فراهم میکند.
چادر شب بافی
چادرشببافی از هنرهای سنتی و اصیل منطقه الموت در استان قزوین است. این هنر که نوعی نساجی دستی بهشمار میرود، با استفاده از نخ پنبهای انجام میشود و طرحهایی ساده، رنگی، شطرنجی یا راهراه دارد. محصولات چادرشببافی شامل روتختی، رومیزی، روکش مبل، کوسن و سایر منسوجات تزیینی هستند که هم در میان مردم محلی و هم برای گردشگران محبوباند. این دستبافتهها نهتنها کاربردیاند بلکه بخشی از هویت فرهنگی و هنری منطقه را نیز بازتاب میدهند و به عنوان سوغات ارزشمند ارائه میشوند.
تکم چی
فندق از محصولات مهم خوراکی و صنعتی رودبار و الموت است که در بیش از ۷۰ روستا کشت میشود. این منطقه دارای بیش از ۱۶ هزار نهال بارور فندق در چهار نوع زرآبادی، بادامی، سیاه بومی و سفید است. جشن فندق در میانه مرداد برگزار میشود؛ روزی شاد و خاطرهانگیز برای روستاییان. مردم در مزارع گرد میآیند، اشعار بداهه میخوانند و به چیدن فندق مشغول میشوند. در این آیین، دختران نامزد برای همسران خود گردنبندهایی از هسته فندق به نام «گلوانه» میسازند و در زمستان بهعنوان نشانه عشق هدیه میدهند.
مفاخر و مشاهیر
استان قزوین بهعنوان یکی از استانهای تاریخی و فرهنگی ایران، دارای مهد تمدن و اندیشههای بزرگ بوده و نقش مهمی در هنر، ادبیات و تاریخ کشور ایفا کرده است. این استان به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژهاش، رابط بین شمال و جنوب کشور و همچنین بین شرق و غرب محسوب میشود و از دیرباز محل تجمع فرهنگها و اندیشههای مختلف بوده است.
علی اکبر دهخدا
علیاکبر دهخدا ادیب، لغتشناس، سیاستمدار و شاعر ایرانی بود. او مؤلف و بنیانگذار لغتنامه دهخدا نیز بودهاست. دهخدا از درخشانترین چهرههای فرهنگ و ادب فارسی معاصر است. علیاکبر دهخدا در سال ۱۲۵۷ خورشیدی در تهران و در محله سنگلج دیده به جهان گشود. پدرش خان باباخان که سپاهی بود و از ملاکان متوسط قزوین بود، پیش از زاده شدن وی از قزوین خارج شد و دار و ندار خود را فروخت و در تهران اقامت گزیده بود. هنگامی که او نه ساله بود پدرش در بروجرد فوت کرد و مادرش تربیت او را به عهده گرفت. در آن زمان غلامحسین بروجردی که از دوستان خانوادگی آنها بود کار تدریس دهخدا را آغاز کرد و دهخدا تحصیلات قدیمی را نزد او آموخت. از مهم ترین تألیف های دهخدا می توان به لغتنامه دهخدا ، امثال و حکم و مجموعه مقالات چرند و پرند اشاره کرد .
ابوالقاسم عارف قزوینی
ابوالقاسم عارف قزوینی شاعر و تصنیفساز اهل ایران بود. خانه عارف قزوینی در محله حمدالله مستوفی شهر قزوین قرار دارد. عارف در سال ۱۲۵۹ هجری خورشیدی در قزوین به دنیا آمد. پدرش «ملاهادی وکیل» بود. عارف صرف و نحو عربی و فارسی را در قزوین فراگرفت. خط شکسته و نستعلیق را بسیار خوب مینوشت. موسیقی را نزد میرزا صادق خرازی فراگرفت. مدتی به اصرار پدر در پای منبر میرزا حسن واعظ، یکی از وعاظ قزوین، به نوحهخوانی پرداخت و عمامه میبست؛ ولی پس از مرگ پدر عمامه را برداشت و ترک روضهخوانی کرد. چون بیشتر تصنیفهای عارف دربارهٔ و اوضاع زمانه بودند تأثیر بسزایی در مجامع آن روز داشتند. عارف از نخستین کسانی است که در ایران کنسرت برگزار کرد و به جنبهٔ غیر مجلسی بودن و مردمی بودن آن تأکید میورزید.