
استان کهگیلویه و بویراحمد
8 ژوئن 2025
استان گیلان
1 جولای 2025
استان گلستان در یک نگاه
استان گُلستان از استانهای شمالی ایران است. این استان بخشی از استان مازندران بود که در سال ۱۳۷۶ به صورت استانی مستقل به نام گلستان درآمد و گرگان بعنوان مرکز آن برگزیده شد. بزرگترین و پرجمعیتترین شهر آن گرگان است . استان گلستان به دلیل تنوع بالای قومی، مذهبی و دینی به عنوان نگارستان ایران شناخته می شود. اقوام ساکن استان شامل : ترکمن ها ، مازندرانی ها ، سیستانی ها، بلوچ ها، کرد ها و آذری ها هستند. صنعت کشاورزی این استان بسیار قوی است به طوری که به تنهایی ۵۰٪ پنبه کشور و ۴۰٪ دانه های روغنی کشور و ۱۰٪ گندم کشور را تولید می کند.
تاریخچه استان
پیشینه تاریخی این سرزمین به ۷ هزار سال پیش و در غار کیارام واقع در روستای فرنگ بخش گالیکش به دوران پارینه سنگی برمیگردد. پژوهشهای تازه نشان داده است که منطقهٔ گرگان از ۶ هزار سال پیش فرهنگ پیش از آریاییها را در خود جای داده بوده است؛ کهنترین آثار دورهٔ نوسنگی ایران از غار کمربند و غار هوتو در نزدیکی بهشهر پیدا شده است. این آثار از آشنایی مردمان آن زمان به سفالگری، هنر بافتن، اهلی کردن جانورانی مانند بز کوهی و ساخت ابزارهای سنگی صیقلی حکایت دارد. کاوشهای تورنگتپه، در نزدیکی گرگان، نیز نشان داده است که این منطقه روستاهای پرجمعیت، سفالگری انبوه و شبکهٔ آبیاری کشاورزی داشته است و دیرینگی آن دستکم به اندازهٔ شهر سوخته در سیستان است. نام این سرزمین در سنگ نوشتههای هخامنشی، از جمله سنگ نوشتهٔ داریوش در بیستون، به صورت ورگانه و در نوشتههای پهلوی به صورت گورکان آمده است. واژهٔ وُرگ در زبان طبری و پهلوی به معنای گرگ است
جغرافیای استان
رشته کوههای البرز بخش وسیعی از نواحی جنوبی و جنوب غربی این استان را پوشش داده و همچنین دشت ترکمن (ترکمن صحرا) و دشت گرگان نیز با طبیعت ویژه، سطح استان را تا مرز بینالمللی در قسمت شمالی استان به خود اختصاص داده است. کوه گاوکشان با ۳۸۱۳ متر ارتفاع بلندترین نقطه استان است و رودخانه اترک به طول ۵۳۵ کیلومتر از رودهای مهم این استان محسوب میشود.بخشی از رودخانه اترک نوار مرزی این استان را با کشور ترکمنستان در شمال استان تشکیل میدهد و از شرق با استان خراسان شمالی، از جنوب با استان سمنان و از طرف جنوب غربی با استان مازندران همسایه است.

آب و هوا
آب و هوای استان گلستان به علت موقعیت جغرافیایی خاص آن دارای تنوع زیادی در فصول سال است. امتداد کوههای البرز که نواحی جنوبی و غربی آن را پوشش داده جایگاه آب و هوای سرد کوهستانی است. در شمال این کوهها، دشتها و جلگهها قرار دارد که خود دارای دو نوع آب و هوا است؛ یکی آب و هوای خشک و نیمه خشک که بیشتر در مجاورت بیابانهای ترکمنستان و صحرای ترکمن قرار دارد و دیگری آب و هوای معتدل و مرطوب که به صورت نوار سبزی بین دو نوع آب و هوا یاد شده قرار دارد. در این مناطق سفره آبهای زیرزمینی فراوان و مناسب بودن خاک، سبب رونق کشاورزی شده و بیشترین شهرهای استان در این منطقه قرار دارد.
مرکز استان
گرگان مرکز استان گلستان است و پرجمعیتترین، وسیعترین و در عین حال مهمترین شهر این استان است. گرگان که پیشتر با نام استرآباد شهرت داشته، تا حدی مشهور است که حتی گاهاً کل استان گلستان با نام این شهر شناخته میشود. گرگان که نهمین مرکز استان کمجمعیت ایران است، چیزی حدود 350 هزار نفر جمعیت دارد؛ تنها کمی بیشتر از ساری، مرکز استان مازندران. این شهر که بیشتر در نیمه غربی استان قرار گرفته آبوهوایی نسبتاً معتدل دارد و تنها در فصل تابستان است که هوای شرجی آن میتواند قدری نامطلوب تلقی شود. دو مورد از جذابترین نقاط توریستی گرگان که پارک جنگلی ناهارخوران و پارک جنگلی النگدره هستند، در خارج از شهر قرار میگیرند. این پارک جنگلی اطراف جنگلی شکل گرفته که بیش از 40 میلیون سال قدمت دارد! دشتهای پوشیده از لالههای واژگون خودرو هم از جاذبههایی است که در پایان بهار گردشگران را به این منطقه میکشاند. آبشارهای تنگ تامرادی، یاسوج و مارگون و پیست اسکی کاکان در این شهرستان قرار گرفته است. پارک ساحلی رود بِشار، تنگه مِهریان، پارک کوهستان یاسوج، دریاچه کوه گل و دره المون از دیگر دیدنیهای طبیعی یاسوج و اطراف آن است. موزهی باستانشناسی این شهر که آثار بازیافته از کاوشهای باستانشناسی منطقه را در خود جای داده، پر است از اشیاء باستانی که از پیشینهی دیرین این منطقه حکایت میکنند.
بندر گز
شهرستان ترکمن یکی از شهرستانهای مهم استان گلستان در شمال ایران است که مرکز آن، شهر ساحلی و زیبای بندر ترکمن میباشد. این شهرستان در تاریخ ۲۲ دی ۱۳۵۸ از شهرستان گرگان جدا شد و بهطور رسمی به عنوان یک شهرستان مستقل شناخته شد. مردم این منطقه عمدتاً از قوم ترکمن هستند و به زبان ترکمنی صحبت میکنند. شهرستان ترکمن با داشتن سواحل دریای خزر، بازارچههای محلی، جنگلهای سرسبز و فرهنگ بومی غنی، به یکی از مقاصد جذاب گردشگری در شمال کشور تبدیل شده است و همواره میزبان مسافران بسیاری است.
گمیشان
شهرستان گُمیشان یکی از شهرستانهای شمالی استان گلستان در ایران است که از موقعیت جغرافیایی ویژهای برخوردار میباشد. این شهرستان از شمال با کشور ترکمنستان، از جنوب با شهرستان ترکمن، از شرق با شهرستان آققلا و از غرب با دریای خزر هممرز است. مرکز آن، شهر گمیشتپه است که سابقهای تاریخی و فرهنگی دارد و بهدلیل جمعیت غالب ترکمن، دارای آداب و رسوم منحصربهفردی است. ماهیگیری، کشاورزی، دامداری و پرورش میگو از فعالیتهای اقتصادی مهم منطقه محسوب میشوند. این شهرستان همچنین دارای چشماندازهای طبیعی زیبا و ظرفیت بالایی برای گردشگری بومی و ساحلی است.
ترکمن
شهرستان ترکمن یکی از شهرستانهای استان گلستان در شمال ایران است که در مجاورت دریای خزر قرار دارد. مرکز این شهرستان، شهر بندر ترکمن است که بهدلیل موقعیت ساحلی و فرهنگی خود از اهمیت زیادی برخوردار است. این شهرستان در تاریخ ۲۲ دی ۱۳۵۸ از شهرستان گرگان جدا شد و بهصورت رسمی بهعنوان یک شهرستان مستقل شناخته شد. بیشتر ساکنان آن را مردم ترکمن با زبان و آداب و رسوم خاص خود تشکیل میدهند. اقتصاد منطقه بر پایه ماهیگیری، دامداری، صنایعدستی و گردشگری ساحلی استوار است و بهعنوان یکی از مناطق دیدنی استان گلستان شناخته میشود.
جاذبههای طبیعی
گلستان با تنوع شگفتآور آبوهوایی، فرهنگی و از لحاظ جاذبههای طبیعی و تاریخی، از دیدنیترین جاهای ایران است. دلیل شگفتی این استان زیبای شمالی این است که برای هر سلیقهای، جاذبه طبیعی یا تاریخی دارد؛ دریا، جنگل، کوه، رودخانه، جزیره، آبشار، تالاب و ... از جاذبههای دیدنی طبیعی گلستان محسوب میشوند که در سفر به این شهر میتوانید به بازدید از آنها بپردازید



جنگل النگدره
جنگل النگدره یکی از زیباترین جاذبههای طبیعی استان گلستان و از پارکهای چهار فصل این منطقه است که در هر فصلی جلوهای خاص دارد، بهویژه در پاییز که با رنگهای گرم و چشمنوازش دیدنیتر میشود. این جنگل در بخش جنوبغربی شهر گرگان و در نزدیکی پارک ناهارخوران قرار دارد و دسترسی آسانی دارد. درختان بلند، رودخانهای زلال، مسیرهای پیادهروی و هوای خنک و مطبوع، النگدره را به مقصدی محبوب برای طبیعتگردی، گردشهای خانوادگی و عکاسی تبدیل کرده است. النگدره ترکیبی از آرامش، زیبایی و طبیعت بکر را در دل شهر گرگان به نمایش میگذارد.
جزیره آشوراده
آشوراده، جزیرهای زیبا در بندر ترکمن و واقع در مرکز شبهجزیره میانکاله، یکی از جاذبههای طبیعی شاخص استان گلستان است. این جزیره بهویژه در پاییز و زمستان میزبان صدها هزار پرنده مهاجر از نقاط مختلف است و به همین دلیل به مقصدی محبوب برای پرندهنگری و عکاسی حیاتوحش تبدیل شده است. از جاذبههای آشوراده میتوان به اسکلههای چوبی، حضور قوهای سفید، پرستوی دریایی، فلامینگو و قلعه مثلثی روسها اشاره کرد که تنها یادگار دوران اشغال جزیره توسط روسهاست. آشوراده ترکیبی از طبیعت بکر و تاریخ را به بازدیدکنندگان ارائه میدهد.
آبشار کبودال
آبشار کبودوال، تنها آبشار خزهای ایران، در دل جنگلهای سرسبز استان گلستان واقع شده و بهخاطر مناظر بکر و بینظیرش یکی از جاذبههای دیدنی این منطقه به شمار میرود. فضای جنگلی اطراف آبشار و رودخانه کبودوال، محیطی دلنشین و آرامبخش برای دوستداران طبیعت فراهم میکند که میتوانند در آن به گردش و استراحت بپردازند. این آبشار زیبا در فاصله حدود ۵ کیلومتری شهر علیآباد کتول قرار دارد و هر ساله گردشگران زیادی را جذب خود میکند تا از شکوه طبیعت شمال ایران لذت ببرند.
جاذبههای تاریخی و فرهنگی
استان گلستان به عنوان یکی از مناطق غنی از جاذبههای تاریخی و فرهنگی در ایران شناخته میشود. این جاذبهها شامل بناهای تاریخی، آثار باستانی، اماکن مذهبی و همچنین آداب و رسوم سنتی است که فرهنگ غنی این منطقه را به نمایش میگذارد



برج گنبد قابوس
برج گنبد قابوس یکی از مهمترین و کهنترین برجمقبرههای ایران و از برجستهترین جاذبههای گردشگری شهر گنبد کاووس است. این بنای تاریخی با ارتفاع چشمگیر و معماری منحصربهفرد، از نمادهای اصلی استان گلستان به شمار میرود. برج قابوس در سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران و در تیرماه ۱۳۹۱ در سیوششمین همایش جهانی یونسکو، در فهرست میراث جهانی ثبت شد. این اثر شاهکار معماری دوره آلزیار است و نهتنها برای علاقهمندان به تاریخ و هنر، بلکه برای همه بازدیدکنندگان منطقه، جذاب و الهامبخش محسوب میشود.
کاخ موزه گرگان
این کاخ، که در گرگان واقع شده، به عنوان یک بنای تاریخی و فرهنگی با اهمیت شناخته میشود و مجموعه وسیعی از آثار هنری و تاریخی را در خود جای داده است. این موزه در بنایی تاریخی مربوط به دوره پهلوی اول در محیطی سرسبز واقع در مرکز شهر گرگان قرار دارد. دو بخش اصلی موزه شامل بخش معرفی مشاهیر استان گلستان و بخش اشیاء سلطنتی می باشد. تندیس علما،دانشمندان و فرهیختگان ناحیه گرگان قديم و استرآباد و اشیای سلطنتی مربوط به مبلمان کاخ به نمايش در آمده است. در بخش دیگر موزه، فضایی تحت عنوان نمایشگاه موقت قراردارد که به نمایش موضوعات مختلف تاریخی و هنری خواهد پرداخت.
مسجد جامع گرگان
مسجد جامع گرگان، یکی از بناهای تاریخی شاخص در استان گلستان است که با معماری منحصربهفرد اسلامی خود، در دل بافت قدیمی شهر و در مجاورت بازار معروف نعلبندان قرار گرفته است. این مسجد که قدمت آن به دوران سلجوقیان بازمیگردد، دارای منارههای کرویشکل است و بر روی یکی از آنها، کتیبهای با خط کوفی حکاکی شده که زیبایی و ارزش تاریخی بنا را دوچندان میکند. مسجد جامع گرگان نهتنها از لحاظ مذهبی، بلکه از نظر فرهنگی و هنری نیز اهمیت ویژهای دارد و یکی از جاذبههای تاریخی پربازدید در مرکز شهر بهشمار میآید.
غذاهای محلی
از میان لیست بلند بالای غذاهای محلی گلستان، در صدر لیست نخود پلو گرگانی قرار گرفته که علاوه بر اینکه ثبت ملی شده، بسیار خوشمزه و لذیذ است. پیشنهاد میکنیم حتماً در سفر به این استان، این غذای خوشمزه را که پایه آن بر مبنای برنج، نخود و کشمش شکل گرفته است، صرف کنید. البته این تنها انتخابی نیست که پیش روی خود دارید.



نخودپلو گرگانی
نخودپلو گرگانی یکی از غذاهای سنتی و محبوب استان گلستان است که با ترکیبی از گوشت گوسفند یا مرغ، پیاز، ادویه، نخود پخته، کشمش پلویی و برنج تهیه میشود. این غذا معمولاً بهصورت لایهلایه در دیگ دم میکشد و طعمی خاص و دلپذیر دارد. نخودپلونهتنها در مهمانیها، بلکه در مراسم نذری و مناسبتهای مذهبی نیز طبخ میشود. قدمت این غذا به دوران قاجار بازمیگردد و همچنان در میان اهالی گلستان و گردشگران، از جایگاه ویژهای برخوردار است. عطر و طعم اصیل آن، بازتابی از فرهنگ و تاریخ آشپزی منطقه است.
ته چین گرگانی
تهچین اسفناج یکی از غذاهای محلی و خوشطعم استان گلستان، بهویژه در شهر رامیان است. این غذای متفاوت با ترکیبی از اسفناج، مرغ، رب انار، رب گوجهفرنگی، پیاز، برنج و زعفران تهیه میشود و طعمی ترش و ملس دارد که آن را از تهچینهای معمولی متمایز میکند. ریشه این غذا به گرگان، مرکز استان گلستان بازمیگردد، اما در بیشتر شهرها و روستاهای استان نیز پخته میشود. تهچین اسفناج نهتنها ظاهری اشتهابرانگیز دارد، بلکه تجربهای خاص از یک غذای سنتی ایرانی با طعمی متفاوت و دلنشین را ارائه میدهد.
آش و ماست
آش ماست یکی از آشهای سنتی و پرطرفدار ایرانی است که در نقاط مختلف کشور با روشهای گوناگون طبخ میشود. در استان گلستان، بهویژه در شهر گرگان، این آش جایگاه ویژهای در میان غذاهای محلی دارد و به عنوان یکی از خوشطعمترین آشها شناخته میشود. این آش را میتوان بهصورت گرم یا سرد سرو کرد. برای تهیه آش ماست در گلستان، معمولاً از ترکیبی از سبزیجات معطر مانند اسفناج، گشنیز، جعفری و برگ سیر استفاده میشود. طعم خاص این آش با ماست محلی کامل میشود و غذایی مقوی، سبک و بسیار خوشمزه بهوجود میآید.



چکدرمه
چکدرمه یا Chekdermeh یکی از غذاهای سنتی، ساده و محبوب ترکمنهاست که در استان گلستان و مناطق ترکمننشین ایران رواج زیادی دارد. این غذا با ترکیب برنج، گوشت (معمولاً گوسفند)، پیاز و رب گوجهفرنگی یا گوجه تازه تهیه میشود. تمام مواد را با هم در یک قابلمه میپزند تا طعمها به خوبی در هم ترکیب شوند. چکدرمه نهتنها غذایی مقوی و خوشطعم است، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و مهمانیهای خانوادگی ترکمنها نیز به شمار میرود و معمولاً در جمعهای صمیمی و مراسم خاص سرو میشود.
باسترمه
باسترمه یکی از غذاهای سنتی و خوشطعم ترکمنی است که با ماهی اوزونبرون تهیه میشود. در تهیه این غذا، ابتدا ماهی را کمی سرخ میکنند تا طعم بهتری پیدا کند. سپس آن را همراه با دانه انار، سیبزمینی، پیاز و ادویههای محلی در ته قابلمه قرار میدهند. در ادامه برنج روی مواد ریخته میشود و همه مواد با هم پخته میشوند تا طعمها بهخوبی در هم ترکیب شوند. باسترمه غذایی مقوی، معطر و مورد علاقه مردم ترکمن است که معمولاً در مهمانیها یا مناسبتهای خاص سرو میشود و بخشی از هویت غذایی منطقه بهشمار میرود.
بولامه
بولامه یکی از غذاهای مقوی و سنتی ترکمنی است که معمولاً در هفتمین روز تولد نوزاد برای تقویت مادر تازهزایمانکرده تهیه میشود. این غذا نیازمند زمان، دقت و انرژی زیادی در پخت است. برای تهیه آن، ابتدا برنج را از شب قبل خیس میکنند و سپس در روغن سرخ میکنند. پس از آن، برنج را همراه با آب حدود هشت ساعت میپزند تا بافتی شبیه به حلیم پیدا کند. در پایان، روغن اضافی آن گرفته شده و شکر به آن افزوده میشود. بولامه معمولاً در یک جشن زنانه کوچک و صمیمی سرو میشود.
آداب، رسوم و فرهنگ



نوروزخانی
نوروزخوانی یا نوروزخانی یکی از آیینهای اصیل و کهن در استان گلستان است که با آغاز اسفند ماه برگزار میشود. در این مراسم، فردی با نام «نوروزخان» با لباس محلی و خواندن اشعاری با مضمون آمدن بهار، به درِ منازل مردم میرود و نوید رسیدن نوروز و شکفتن طبیعت را میدهد. مردم نیز با رویی گشاده از او استقبال میکنند و در پاسخ به این مژده، هدایایی مانند برنج، قند، روسری، لباس یا سکه به نوروزخان تقدیم میکنند. این رسم، نمادی از شادی، نو شدن و همبستگی اجتماعی در آستانه بهار است.
جشن ۶۳ سالگی
در میان مردم ترکمن و اهالی استان گلستان، عدد ۶۳ که برابر با سن پیامبر اسلام (ص) است، عددی مقدس و ارزشمند به شمار میآید. زمانی که فردی به این سن میرسد، جشنی با نام «آق قویون» یا همان «گوسفند سفید» برایش برگزار میشود. در این مراسم، فرد ۶۳ ساله بسته به توان مالیاش نذری میدهد و از مهمانان پذیرایی میکند. همچنین، جشن با آیینهایی مانند برگزاری مسابقات کُشتی سنتی، سوارکاری و برنامههای شاد محلی همراه است. این مراسم نمادی از احترام به سنت، سن و جایگاه معنوی پیامبر در فرهنگ ترکمنهاست.
جشنواره توت فرنگی
هرساله در اواسط بهار، جشنواره توتفرنگی در روستای شفیعآباد فندرسک با حضور مردم محلی و بومگردها برگزار میشود. این جشنواره فرصتی برای معرفی آیینها و سنتهای مردم منطقه و همچنین نمایش توانمندیهای کشاورزی آنان است. در کنار اجرای برنامههای فرهنگی و محلی، غرفههایی برای عرضه توتفرنگی تازه و محصولات جانبی آن مانند مربا، شربت و فرآوردههای خانگی برپا میشود. این مراسم نهتنها فضایی شاد و خانوادگی برای گردشگران فراهم میکند، بلکه نقش مهمی در رونق اقتصادی و حفظ فرهنگ بومی روستا ایفا میکند.
مفاخر و مشاهیر
استان گلستان به دلیل شرایط خاص فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، جغرافیایی و طبیعی بهعنوان مهد تمدن فرهنگ، هنر و اندیشه شناخته شده و سرزمینی مهم و استراتژیک برای اهل فرهنگ، هنر، اندیشه، سیاحت و تجارت بوده که مفاخر و مشاهیر بزرگی را در عرصههای مختلف هنری و ادبی و در طی دوران مختلف به ایرانیان و جهانیان معرفی کرده است.


منوچهر فرهنگ
دکتر منوچهر فرهنگ، از چهرههای برجسته علمی کشور و یکی از بنیانگذاران علم اقتصاد نوین در ایران، در سال ۱۲۹۸ در شهر بابل متولد شد و در گرگان رشد یافت. او مدرک دکترای اقتصاد خود را از کشور فرانسه دریافت کرد و سالها به عنوان رئیس انجمن اقتصاددانان ایران فعالیت داشت. دکتر فرهنگ از زمان تأسیس این انجمن، بهجز سال نخست که دکتر پیرنیا ریاست آن را برعهده داشت، در دورههای مختلف ریاست این نهاد را بر عهده گرفت و نقش کلیدی در توسعه دانش اقتصاد در کشور ایفا کرد. وی بهحق پدر علم اقتصاد ایران لقب گرفته است.
محمد رضا لطفی
محمدرضا لطفی، از برجستهترین چهرههای موسیقی سنتی ایران، ردیفدان، آهنگساز و نوازندهای کمنظیر بود که تأثیر عمیقی بر موسیقی کلاسیک ایرانی گذاشت. او بیش از هر چیز با نوازندگی تار و سهتار شناخته میشود و با مهارتی فوقالعاده، جوهره احساسی این سازها را به شکلی منحصربهفرد به گوش مخاطب میرساند. لطفی علاوه بر تار و سهتار، توانایی نواختن سازهایی مانند سنتور، کمانچه، نی و پیانورا نیز داشت. او سالها در ترویج، آموزش و احیای موسیقی اصیل ایرانی تلاش کرد و نامش در تاریخ موسیقی ایران ماندگار شد.










