استان گیلان
1 جولای 2025
استان مازندران
6 آگوست 2025
استان لرستان در یک نگاه
استان لرستان از استانهای غربی ایران است. این استان ۲۹۳۰۸ کیلومتر مربع مساحت و بیش از یک میلیون و هفتصد و شصت هزار نفر جمعیت دارد که سیزدهمین استان کشور از نظر جمعیت میباشد. شهر خرمآباد مرکز استان است. طبق آمار سال ۱۳۸۵، خرمآباد بیستمین شهر بزرگ کشور بوده است. لرستان سرزمینی کوهستانی است و غیر از چند دشت محدود، سراسر آن را کوههای زاگرس پوشانده است. بلندترین نقطه استان اشترانکوه با ۴،۱۵۰ متر ارتفاع، واقع در حد فاصل شهرستانهای دورود، ازنا و الیگودرز و پستترین نقطه آن در جنوبیترین ناحیه استان واقع شده و حدود ۵۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. بر اساس یافتههای باستانشناسی، این استان یکی از نخستین سکونتگاههای کهن بشر است و مفرغ لرستان از شهرت باستانشناسی زیادی برخوردار است. لرستان تنها استان ایران است که به دلیل اهمیت فوقالعاده تاریخی یکی از ۴ بخش اصلی موزه ملی ایران را به خود اختصاص دادهاست. این ۴ بخش اصلی عبارتند از پیش از تاریخ، تاریخی و لرستان، دوران اسلامی، مهر و سکه. استان لرستان سومین استان پرآب کشور است و ۱۲ درصد آبهای کشور را در اختیار دارد. این استان باوجود مرزی نبودن خسارتهای بسیاری در جریان جنگ ایران و عراق متحمل شدهاست.
تاریخچه استان
پیش از رسیدن قوم ماد ساکنان لرستان اقوامی مانند کاسیها، الیپیها، لولوبیان و عیلامیها بودند. لرستان به عنوان بخشی از سرزمین ایران شاهد مهاجرت قبایل آریایی بوده است. قوم ماد به غرب ایران کنونی از جمله مناطق لرستان کنونی کوچ کردهاند. مادها پس از ورود به زاگرس با اقوام ساکن آنجا یعنی کاسیها، الیپیها، لولوبیان و عیلامیها و دیگر اقوام آسیایی درآمیختند و زبان ایرانی خود را در منطقه رواج کامل دادند. منطقه لرستان پس از حمله اعراب به ایران، با نامهای گوناگونی چون جبال، لر کوچک، پیشکوه و لرستان فیلی نیز شناخته میشده است. لرستان به معنی سکونتگاه مردم لر واژهای است که به سرزمینهای با بیشینهٔ ساکنان لر آن اطلاق میگردد و به معنای گسترهٔ جغرافیایی است که مردم لر در آن سکونت دارند. گسترهٔ نام لرستان پیش از حکومت صفویان، سکونتگاه لرهای بختیاری، لرهای کهگیلویه و لرهای بویراحمدی را هم شامل میشد. اما پس از حکومت صفویان سکونتگاه لرهای بختیاری را منطقه بختیاری نامگذاری کردند و جغرافیای نام لرستان به حدود استان لرستان و ایلام کنونی محدود شد. این منطقه نیز در حکومت قاجاریان به دو بخش پشتکوه و پیشکوه تقسیم شد. در نمودار زیر تقسیمات لرستان از ۳۰۰ هجری قمری تاکنون آورده شدهاست.
جغرافیای استان
جغرافیای استان لرستان به دلیل قرار گرفتن این استان در رشته کوههای زاگرس، جغرافیایی کوهستانی و چهارفصل است. استان لرستان یکی از استانهای کوهستانی غرب ایران است. بیشتر مناطق این استان را کوههای زاگرس پوشاندهاست. آب و هوای این استان متنوع است و تنوع آب و هوا در آن از شمال شرق به جنوب غرب کاملاً مشهود است. استان لرستان سومین استان پر آب ایران است و ۱۲ درصد آبهای کشور ایران را در اختیار دارد.
آب و هوا
لرستان به لحاظ اقلیم و هواشناسی یک استان چهار فصل است و دارای آب وهوایی متنوعی میباشد، این تنوع از شمال به جنوب و از شرق به غرب کاملاً محسوس است. زمستان هنگامی که در شمال لرستان برف و کولاک ادامه دارد قسمتهای جنوبی آن دارای هوایی مطبوع و بارانی است. اختلاف ثبت شده در شهرهای استان لرستان بین حداکثر و حداقل مطلق دما بیش از ۸۰ درجه سانتیگراد است. حداکثر دمای ثبت شده ۴۷/۴ و حداقل دمای مطلق ثبت شده ۳۵- است.استان لرستان با بارش میانگین سالانه ۵۵۰ تا ۶۰۰ میلیمتر بعد از استانهای گیلان و مازندران سومین، استان از نظر بارندگی در کشور است.
مرکز استان
استان لرستان با مرکزیت شهر خرمآباد یکی از استانهای زیبا و کوهستانی ایران است که در غرب کشور واقع شده است. خرمآباد، بهعنوان مرکز این استان، شهری تاریخی با طبیعتی چشمنواز، آبوهوایی معتدل و جاذبههایی چون قلعه فلکالافلاک و آبشارهای متعدد است که آن را به یکی از مقاصد گردشگری مهم در غرب ایران تبدیل کرده است. این شهر همچنین نقش مهمی در فرهنگ، تاریخ و اقتصاد منطقه ایفا میکند. وجود بافتهای تاریخی، صنایع دستی اصیل و مردم مهماننواز، خرمآباد را به شهری زنده و پویا در دل زاگرس تبدیل کرده است. همچنین دسترسی مناسب به راههای ارتباطی، جایگاه آن را در توسعه گردشگری و بازرگانی استان تقویت کرده است.
ازنا
شهرستان ازنا یکی از شهرستانهای شرقی استان لرستان است و مرکز آن، شهر ازنا میباشد که در دشت پهناور و حاصلخیز جاپلق واقع شده است. این شهرستان از جنوب به ارتفاعات اشترانکوه و سفیدکوه، از غرب به مناطق دربند، چشمه قلقل، تیان و شهرستان دورود، از شمال و شرق به امامزاده قاسم، مؤمنآباد در دشت فرزیان، شازند، خمین و از شرق نیز به شهرستان الیگودرز محدود میشود. موقعیت جغرافیایی، منابع طبیعی و چشماندازهای کوهستانی، این منطقه را به یکی از نواحی گردشگرپذیر لرستان تبدیل کرده است.
الیگودرز
شهرستان الیگودرز یکی از شهرستانهای شرقی استان لرستان در غرب ایران است. مرکز آن شهر الیگودرز بوده و فرمانداری این شهرستان در سال ۱۳۳۷ تأسیس شد. این شهرستان دارای سه بخش به نامهای مرکزی، زز و ماهرو، و بشارت (ذلقی) است. درباره ریشه نام آن دیدگاههای مختلفی وجود دارد؛ برخی آن را برگرفته از واژه «آلیورز» بهمعنای گندمسرخ میدانند و برخی آن را از نام آلگودرز میدانند. گویش غالب مردم الیگودرز، بختیاری است و فرهنگ آنها ریشه در اصالت عشایری و طبیعتگرای منطقه دارد.
پل دختر
شهرستان پلدختر یکی از شهرستانهای جنوبی استان لرستان است که بهدلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، از اهمیت ارتباطی و طبیعی بالایی برخوردار است. این شهرستان دارای آبوهوایی معتدل در زمستان و نسبتاً گرم در تابستان است. جاده سراسری تهران–خوزستان از این منطقه عبور میکند و رودخانه دائمی و پرآب کشکان از درههای تنگ و زیبای زاگرس در این ناحیه جاری است. مناظر طبیعی بکر، کوهستانی بودن منطقه، و مجاورت با رودخانهها، این شهرستان را به مکانی مناسب برای طبیعتگردی تبدیل کردهاند. شغل اصلی مردم پلدختر کشاورزی، باغداری و دامداری است.
خرم آباد
خرمآباد مرکز استان لرستان و یکی از زیباترین شهرهای کوهستانی ایران است که در جنوبغرب کشور، در دل رشتهکوههای سرسبز زاگرسجای گرفته است. این شهر از نظر تاریخی اهمیت فراوانی دارد و آثار باستانی متعددی مانند قلعه فلکالافلاک، سنگنوشته خرمآباد و گرداب سنگی در آن به چشم میخورند. علاوه بر میراث فرهنگی، خرمآباد بهدلیل طبیعت بکر، آبشارهای زیبا و هوای مطبوع، یکی از مقاصد محبوب گردشگری داخلی محسوب میشود. ترکیب معماری تاریخی با مناظر طبیعی، این شهر را به نگینی در قلب لرستان تبدیل کرده است.
جاذبههای طبیعی
استان لرستان با طبیعتی بکر و چشمنواز، یکی از غنیترین مناطق ایران از نظر جاذبههای طبیعی است. کوههای سربهفلککشیده زاگرس، جنگلهای بلوط، رودخانههای خروشان و آبشارهای شگفتانگیز همچون آبشار بیشه، نوژیان و وارک، جلوهای بینظیر از زیبایی طبیعت را در این استان به نمایش میگذارند. در این بخش، با منتخبی از جاذبههای طبیعی لرستان آشنا میشوید که هر یک فرصتی منحصربهفرد برای تجربه آرامش، ماجراجویی و لذت از زیباییهای خدادادی این سرزمین هستند.
اشتران کوه
یکی از زیباترین رشتهکوههای استان لرستان رشته کوهی به نام اشترانکوه است. این رشتهکوه ۵۰ کیلومتر طول دارد و در نزدیکی شهرستان ازنا قرار گرفتهاست. در این رشتهکوه، یخچالهای طبیعی و دائمیِ زیادی وجود دارد. ارتفاع این رشتهکوه به ۴۱۰۰ متر میرسد. قله آن با نام «چال کبود» شناخته میشود. اگر به کوهنوردی علاقه دارید و دوست دارید در طبیعت زیبا و سرسبز استان لرستان کوهنوردی کنید، حتما با یک تیم حرفهای به اشترانکوه بروید و به قله معروف آن (چال کبود) صعود کنید.
غار کلدر
غار کلدر با اهمیتی تاریخی و باستانشناسی، یکی از خاصترین غارهای ایران و جهان است و از معدود مکانهایی بهشمار میرود که در آن شواهدی از حیات انسان هوموساپین کشف شده است. این غار در نزدیکی خرمآباد و در روستای قلعه سنگی قرار دارد و بارها مورد مطالعه قرار گرفته است. گروهی از باستانشناسان پس از سالها تحقیق روی آثار بهدستآمده از کاوشهای علمی در این محل، به این نتیجه رسیدند که قدمت لایه پارینهسنگی میانی غار کلدر بیش از ۶۳ هزار سال است و آن را بسیار ارزشمند میسازد.
آبشار گرمه
آبشار گرمه یکی از آبشارهای دیدنی استان لرستان است که در ۲۳ کیلومتری جنوبغرب شهرستان دورود و نزدیکی روستای «چم چیت» واقع شده است. این آبشار در مسیر رودخانه سزار، میان جنگلی از درختان سرسبز قرار دارد و ارتفاع آن به بیش از ۲۰ متر میرسد. آبشار گرمه حدود ۱۰ کیلومتر با آبشار زیبای بیشه فاصله دارد. در اطراف آن گلهایی چون زنبق، نرگس، میخک وحشی، نعنا و پونه میرویند. گونههای جانوری این منطقه شامل اسب وحشی، بز کوهی، گرگ، گراز، خرس قهوهای و پلنگ هستند.
جاذبههای تاریخی و فرهنگی
استان لرستان با پیشینهای کهن و فرهنگی غنی، گنجینهای ارزشمند از آثار تاریخی و میراث فرهنگی ایران را در دل خود جای داده است. از قلعه باشکوه فلکالافلاک گرفته تا سنگنوشتهها، پلهای تاریخی، و آثار بهجامانده از دوران باستان، این سرزمین روایتگر تمدنی پررمزوراز است. فرهنگ مردم لر، موسیقی سنتی، پوشش محلی و آیینهای اصیل نیز بخشی از هویت فرهنگی پررنگ این منطقه را تشکیل میدهند. در این بخش با مهمترین جاذبههای تاریخی و فرهنگی لرستان آشنا میشوید که نمایانگر هویت دیرینه و پویای این استان هستند.
قلعه فلک و الافلاک
یکی از مهمترین آثار تاریخی لرستان و نماد شهر خرمآباد است که از دوران ساسانیان به یادگار مانده است. این قلعه که به نامهای دژ شاپورخواست، قلعه اتابک و قلعه ۱۲ برجی نیز شناخته میشود، در طول تاریخ کاربریهای متفاوتی از جمله مرکز حکومتی و نظامی، زندان و موزه را تجربه کرده است.
حمام گپ
حمام گپ (حمام آسیا) در دوران صفویه ساخته شده است و در خرم آباد، میدان گپ، در مجاورت خیابان حافظ واقع شده و این اثر در تاریخ 17 خرداد 1378 با شماره ی ثبت 2357 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. حمام تاریخی گپ (آسیا) که بخش اصلی آن بر روی چهارستون سنگی قرار گرفته است.
غار میرملاس
این غار که در نزدیکی شهر خرمآباد واقع شده، یکی از مهمترین شواهد حضور انسان در دوران پیش از تاریخ در منطقه زاگرس است. درون این غار، نقاشیهای صخرهای و نگارههایی دیده میشود که قدمت آنها به حدود ۱۲ هزار سال پیش بازمیگردد و بازتابی از زندگی، باورها و محیط زیست انسانهای نخستین در این ناحیه به شمار میآیند.
غذاهای محلی
غذاهای سنتی استان لرستان بخشی از هویت فرهنگی مردم این دیار را تشکیل میدهند و با طعمها و ترکیبات منحصربهفردشان، بازتابی از سبک زندگی، اقلیم و فرهنگ غنی منطقه هستند. استفاده از مواد اولیه محلی، ادویههای معطر و روشهای پخت سنتی، باعث شدهاند که غذاهای لرستانی هم خوشطعم و هم مقوی باشند. در این بخش با برخی از معروفترین و محبوبترین غذاهای محلی لرستان آشنا میشوید که تجربهای لذیذ از فرهنگ بومی این استان را به شما ارائه میدهند.
دنده کباب
یکی از لذیذترین غذاهای محلی لرستان که در سفر به این منطقه نباید از دست داد، دنده کباب است. این غذای سنتی با استفاده از گوشت دنده گوسفندی تهیه میشود و بهدلیل طعم منحصربهفرد و روش خاص طبخ، محبوبیت زیادی دارد. دنده کباب نهتنها در لرستان، بلکه در استانهای غربی دیگر مانند کرمانشاه و ایلام نیز رایج است. تفاوت دنده کباب لرستان با دیگر مناطق، در نحوه برش گوشت، خواباندن آن در ادویههای خاص، و سرو آن با یک سس غلیظ و سنتی است که طعمی بینظیر ایجاد میکند.
خورش سیب
خورش سیب یکی از غذاهای اصیل، خوشعطر و سنتی استان لرستان است که با طعمی متعادل از ترشی و شیرینی، جایگاه ویژهای در سفرههای محلی مردم این منطقه دارد. این خورش با گوشت گوسفندی، پیاز، برگبو، سیب درختی، پیازداغ، شیره انگور یا خرما، سرکه و مقدار کمی نشاسته ذرت تهیه میشود. نمک، فلفل و ادویههای محلی نیز طعم آن را کامل میکنند. خورش سیب معمولاً همراه با برنج ایرانی سرو میشود و طعم دلنشین آن بازتابی از سنتهای غنی، سلیقه، و هنر آشپزی مردم لرستان است.
آش ورکواز
ورکواز نوعی تره کوهی خوشعطر و مقوی است که بهصورت خودرو در فصل بهار و در دامنههای سرسبز زاگرس، بهویژه در مناطق لرنشین، میروید. این گیاه ارزشمند پایه اصلی یکی از غذاهای سنتی و مغذی لرستان به نام آش ورکواز است. این آش با ترکیبی از ورکواز، اسفناج، بلغور گندم، عدس، برنج، روغن حیوانی و ادویههای محلی تهیه میشود. طعم منحصربهفرد آن، در کنار خواص دارویی سبزیهای کوهی، باعث شده این غذا جایگاه خاصی در رژیم غذایی محلیها داشته باشد.
آداب، رسوم و فرهنگ
رقص چوبی
رقص دسته جمعی را در لرستان چوپی یا بازی می گویند ، نفر اول صف رقصندگان را سرچوپی یا چوپی کش می نامند . تمام رقصندگان بایستی ریتم و حرکات بدن ، پاها و دستان خود را با او هم آهنگ کنند. سرچوپی با یک یا دو دستمال رنگین ، حرکات نمایشی تهییج کننده ای را انجام می دهد و بقیه رقصندگان دستان یکدیگر را گرفته و با حرکات موزون پاها ، سر و بدن ، رقص را پی می گیرند ، نفر آخر صف رقصندگان با تکان دادن دستمال حرکات نمایشی رقص را زیباتر می کند.
لباس محلی
لباس مردمان لر از قدیمیترین و اصیلترین لباس های محلی اقوام ایرانی است که اقلیم، فرهنگ، دین و طبیعت، هریک نقش مهمی در طراحی آن ایفا کردهاند. با وجود تشابه ساختاری در لباس محلی ایلهای مختلف لر، تفاوتهای اندکی در جزییات این لباسها به چشم میخورد. لباس محلی لری با محوریت استان کهگیلویه و بویر احمد و بهعنوان یکی از ۵۰ اثر معنوی این دیار، در خرداد ماه سال ۱۳۹۷ خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
زبان و گویش
گویشهای رایج در استان لرستان شامل زبانهای لری و لکی هستند. گویش لری در بخشهای گستردهای از استان صحبت میشود، در حالی که لکی بیشتر در مناطق شمالی و شمالغربی رواج دارد. هر دو این گویشها از ریشههای زبانهای ایرانی برخوردارند و از نظر ساختاری به زبان فارسی نزدیک هستند. با این حال، گویش لری قرابت بیشتری با فارسی دارد، در حالیکه لکی از نظر آوایی و واژگانی، نزدیکی بیشتری به زبان کردی دارد و ویژگیهای منحصربهفردی دارد.
مفاخر و مشاهیر
استان لرستان بهدلیل ویژگیهای منحصربهفرد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، جغرافیایی و طبیعی، بهعنوان یکی از خاستگاههای تمدن، هنر، فرهنگ و اندیشه در ایران شناخته میشود. این سرزمین سرسبز و پررمزوراز، همواره جایگاهی مهم و تأثیرگذار برای اهل فرهنگ، هنر، تفکر، گردشگری و بازرگانی بوده است. گیلان در طول تاریخ، مفاخر و مشاهیر برجستهای را در حوزههای مختلف علمی، ادبی، هنری و اجتماعی به ایران و جهان معرفی کرده و نقشی مؤثر در غنای فرهنگی کشور ایفا کرده است.
فرج علیپور
فرج علیپور زاده ۲۱ دیماه ۱۳۳۸ در خرمآباد از چهرههای برجسته موسیقی لری و نوازنده مطرح کمانچه است. او بهعنوان یکی از بداههنوازان توانای موسیقی مقامی لرستان شناخته میشود و صدای منحصربهفردش جایگاه ویژهای در موسیقی نواحی ایران دارد. علیپور علاوه بر نوازندگی، خوانندهای با سبک خاص و ریشهدار در موسیقی محلی است. در سال ۱۳۹۴، نشان درجه یک هنری که معادل مدرک دکترای موسیقی است، از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به او اهدا شد.
سید جعفر شهیدی
(۲۹ اسفند ۱۲۹۷، بروجرد – ۲۳ دی ۱۳۸۶، تهران) از چهرههای برجسته ادبی و دانشگاهی ایران بود. او رئیس مؤسسه لغتنامه دهخدا و مرکز بینالمللی آموزش زبان فارسی، استاد تمام دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران و از محققان برجسته زبان و ادبیات فارسی، فقه و تاریخ اسلام بهشمار میرفت. شهیدی از شاگردان ممتاز علیاکبر دهخدا و بدیعالزمان فروزانفر بود و در سال ۱۳۴۰، دکترای خود را در رشته ادبیات فارسی و تاریخ از دانشگاه تهران دریافت کرد.
دکتر سکندر امان اللهی بهاروند
متولد 1316 خرم آباد - استاد باز نشسته بخش جامعه شناسی و برنامه ریزی اجتماعی دانشگاه شیراز و از محققین و چهرههای شاخص علمی ایران در حوزه انسان شناسی و مردم شناسی است. پروفسور سکندر اماناللهی بهارونددر سال ۱۳۴۷ مدرک کارشناسی جامعهشناسی را از دانشگاه مورگان (بالتیمور امریکا) اخذ کرد . در سال ۱۳۵۰ کارشناسی ارشد انسانشناسی از دانشگاه مریلند (کالج پارک امریکا) و در سال ۱۳۵۳ دکترای انسانشناسی خود را از دانشگاه رایس (هوستون امریکا) دریافت کرد. ایشان مدتی را بهعنوان استاد میهمان در دانشگاههای مختلف ازجمله هاروارد (امریکا) و آرهوس (دانمارک)، برگن (نروژ)، دیتابونکا (ژاپن) و… به تدریس گذرانده است.
دکتر ولی الله فرزاد
متولد 3 تیرماه 1318 در شهر لُرنشین ملایر است.ایشان مدارک کارشناسی روانشناسی را از دانشگاه تبریز،کارشناسی ارشد مشاوره را از دانشگاه تربیت معلم (خوارزمی کنونی) ، و دکتری روانشناسی را از دانشگاه پاسی فیلد آمریکا دریافت کرد. وی مدیریت گروه روانشناسی دانشگاه خوارزمی ، دبیری انجمن روانشناسی تربیتی ایران،معاونت مؤسسه تحقیقات تربیتی ،و معاونت آموزشی دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه خوارزمی را در کارنامه اجرایی خود دارد.ایشان در سال 1395 به عنوان بازنشته نخبه ملی انتخاب و مورد تجلیل قرار گرفتند. حاصل سالها فعالیت استاد انتشار بیش از 80 مقاله و ترجمه 3 جلد کتاب ارزشمند است.