استان ایلام
19 سپتامبر 2023
استان تهران
22 اکتبر 2023
استان بوشهر در یک نگاه
استان بوشهر (پایتخت انرژی ایران) از استانهای جنوبی ایران است که از شمال با استانهای خوزستان و کهگیلویه و بویر احمد، از شرق با استان فارس، از جنوب و غرب با خلیج فارس و از جنوب شرق با استان هرمزگان همسایه است. این استان سومین اقتصاد بزرگ کشور بوده و در درآمد سرانه کشور رتبه اول را به خود اختصاص داده است. استان بوشهر با مساحتی حدود ۲۷٬۶۵۳ کیلومتر مربع، هفدهمین استان پهناور کشور است که جمعیت آن در سال ۱۴۰۰ خورشیدی بالغ بر یک میلیون و ششصد هزار نفر برآورد شده است.
این استان بدلیل مجاورت با خلیج فارس، از دو بخش جلگهای و کوهستانی تشکیل شده و 22 جزیره و شبه جزیره دارد. آبوهوای استان بوشهر، در بسیاری از مناطق گرم و خشک بوده و در نوار ساحلی به دلیل مجاورت با خلیج فارس، گرم و مرطوب است. پدیده شرجی از ویژگیهای آبوهوایی این استان است که به دلیل بالا رفتن رطوبت موجود در هوا رخ میدهد.
تاریخچه استان
بوشهر یکی از شهرهای بندری و تاریخی ایران است که نام آن در کتابها و اسناد تاریخی به ثبت رسیده است. قدیمیترین نشانههای بهدستآمده از وجود حکومت در سرزمین بوشهر، نشاندهنده این موضوع است که قدمت این منطقه به دوران عیلامی بر میگردد. کاخهای هخامنشی کشف شده در اطراف بوشهر، بیانگر تسلط امپراتوری هخامنشی، شهر «انطاکیه» در پارس، نمایانگر حکومت سلوکیان و شهر باستانی «ریشهر» نیز سندی بر تسلط ساسانیان بر این منطقه دارد. در سال ۱۳۰۴ بندرها و جزیره های خلیج فارس به مرکزیت شهر بوشهر تشکیل شد. بوشهر در سال ۱۳۱۶ بعنوان یکی از شهرستانهای استان فارس بود که دوباره در سال ۱۳۳۳ مستقل شد.
جغرافیای استان
استان بوشهر از استانهای جنوبی ایران است که از شمال با استانهای خوزستان و کهگیلویه و بویر احمد، از شرق با استان فارس، از جنوب و غرب با خلیج فارس و از جنوب شرق با استان هرمزگان همسایه است. استان بوشهر با خلیج فارس بیش از ۷۰۷ کیلومتر مرز دریایی داشته و از دو بخش جلگهای و کوهستانی تشکیل شده است. این استان از جمله استانهایی است که دارای جزایر و شبه جزایر متعددی نظیر خارک (خارگ)، خارکو، شیف و غیره است.
آب و هوا
آبوهوای استان بوشهر در بسیاری از مناطق گرم و خشک بوده و در نواحی ساحلی نیز آبوهوایی گرم و مرطوب است. متوسط دمای این منطقه بین ۲۴ تا ۲۸ درجه سانتیگراد است که بیشینه آن در تابستان به ۵۰ درجه سانتیگراد و کمترین تا حدود ۶ درجه سانتیگراد میرسد. به طور کلی استان بوشهر در 6 ماه از سال گرم است و در بقیه ماه ها دمای متعادلی دارد، بنابراین بهترین فصل سفر به بوشهر، فصول سرد سال و اوایل فروردین است. یکی از ویژگیهای مهم آبوهوای استان بوشهر، پدیده شرجی است که بهعلت بالا رفتن رطوبت هوا تا حد اشباع بهوجود میآید.
مرکز استان
بوشهر از شهرهای بندری ایران و مرکز استان بوشهر است که با جمعیتی بالغ بر ۲۲۳٬۵۰۴ نفر بعنوان پرجمعیتترین شهر استان بوشهر و چهارمین شهر پرجمعیت جنوب ایران بهشمار میرود. بوشهر یک شبه جزیره محسوب میشود که فقط از سمت شرق با خشکی ارتباط دارد. این شهر، قدمتی پنج هزار ساله دارد و از مراکز مهم در حکومتهای مختلف اعم از عیلامی، ساسانی و افشاریان بوده و اولین چاپخانه سنگی، صنایع برق، یخسازی و خط تلگراف در آن راهاندازی شده است. نام بوشهر در کتابها و اسناد تاریخی، تحت نامهای مختلفی نظیر «رام اردشیر»، «ابوشهر»، «بُخت اردشیر»، «لیان» و «ریشهر» به ثبت رسیدهاست.
تنگستان
شهرستان تنگستان، یکی از شهرستانهای استان بوشهر است که مرکز آن شهر اَهرَم است. دلیل نامگذاری این شهرستان تنگههای صعب العبور در قسمتهای ساحلی و اراضی و مناطق مسکونی آن است که در فضای کم و تنگِ میان کوه و دریا واقع شدهاست. نام تنگستان و تنگستانیها و دلاوریهایشان، از دوره زندیه به بعد در منابع تاریخی دیده میشود. این شهرستان، تَنگهای بسیاری نظیر تنگ بِهوش و تنگ گَرْوَک دارد و رودهای مهم آن عبارتند از: رود بهوش، رود خشک و رود شور. زیستبوم تنگستان از گیاهان کُنار، انجیر، بادام کوهی و بومادران و از جانورانی نظیر گرگ، روباه، کفتار، شغال، پلنگ، قوچ و میش و برخوردار است.
دشتستان
شهرستان دشتستان، بزرگترین شهرستان استان بوشهر به مرکزیت شهر برازجان است. این شهرستان از قدیمیترین مناطق ایران است که در کتب تاریخی از آن به نام دستقان یاد شده است. از آثار تاریخی دشتستان میتوان به کاخ زمستانی کورش، شهر تاریخی توز، گور دختر، کوشک اردشیر ساسانی و کاروانسرای مشیرالملک اشاره کرد. برازجان بزرگ ترین شهر دشتستان و دومین شهر پرجمعیت استان بوشهر است که بر سر راه ارتباطی و بازرگانی شیراز، کازرون و بوشهر واقع شده است و یکی از مراکز تمدنی در دوران ایلامی بهشمار میآید که دژ واقع شده در آن، بزرگترین بنای تاریخی استان بوشهر نیز محسوب میشود.
جاذبههای طبیعی
استان بوشهر یکی از مقاصد اصلی سفر به جنوب کشور است که به دلیل جاذبههای طبیعی فراوان و بافت قدیمی که دارد، سالانه میزبان تورهای ایرانگردی و مسافران بسیاری است. از طرفی، سواحل استان بوشهر با نمایی زیبا و پوشیده از ماسه و آرام، یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری این منطقه به شمار میروند.
ساحل بنود
ساحل زیبای بنود در مجاورت روستای بنود و در ۳۵ کیلومتری عسلویه استان بوشهر قرار دارد. این روستا، از روستاها و جاذبههای گردشگری استان بوشهر است که در جنوب شرقی آن واقع شده و دلیل شهرت آن، برخورداری از ساحل صخرهای و فاصله کم با دریا است. یکی دیگر از دلایل علاقه گردشگران به این ساحل بکر و زیبا را میتوان غارهایی دانست که دهانهای رو به دریا و ساحل دارند. البته این ساحل، از لوکیشنهای اصلی فیلم محمد رسول الله(ص) بوده است که مقصد جذابی برای گردشگران به حساب میآید.
اسکله نخل تقی
پارک ساحلی بندر نخل تقی، در شهرستان عسلویه یکی دیگر از جاذبههای گردشگری استان بوشهر است که بدلیل داشتن امکانات تفریحی و رفاهی بسیار، گردشگران و مسافران زیادی را جذب میکند. نام این منطقه به این دلیل اسکله نخل تقی است که در قرن ۹ هجری قمری، فردی به نام محمدتقی این ناحیه را برای کشاورزی انتخاب و به کشت درختان نخل پرداخت و نخلستان تقی به «نخل تقی» معروف شد. «یعیمه» نیز از نامهای است که عربهای مهاجر در دو سده پیش برای نخل تقی به کار میبردند.
گنبد نمکی جاشک
گنبد نمکی جاشک یکی از شگفتانگیزترین پدیدههای طبیعی استان بوشهر است که شامل غارها، آبشارها، چشمههای نمکی و دیگر سازههای طبیعی است. این پدیده بعنوان بزرگترین و زیباترین گنبد نمکی ایران به شمار میآید که در سطح خاورمیانه نیز شناختهشده است و با دارا بودن چشماندازهای زیبای زمینشناسی، انواع سنگهای مختلف، غارهای طبیعی و طبیعت بکر درون آنها، آبشارکوهها و آویزههای نمکی نهتنها چشم هر بینندهای را مینوازد، بلکه بهترین محل برای محققان علاقهمند به علم زمینشناسی است.
کوه پردیس جم
کوه پدری یا پردیس جم، یکی از جاهای طبیعی استان بوشهر و در ۲۷۰ کیلومتری شهر اهرم واقع شده است. این کوه در میانه جاده قدیم شهر سیراف به جم قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا به ۱,۰۴۰ متر میرسد. درمورد این کوه شایعههای متعددی بر سر زبانهاست؛ از جمله اینکه این کوه نزدیکترین نقطهٔ زمین به خورشید است و ویروس اچآیوی بر روی آن رشد نمیکند؛ کوهنوردی در این کوه باعث درمان مبتلایان به بیماریهای سرطان و ایدز میشود و از عسل بهدستآمده از اطراف این کوه برای ساختن داروی اَدویل استفاده میشود.
غار چهل خانه
در ارتفاعات واقع در رشته کوه های شمال سعدآباد، از توابع برازجان بوشهر، و در دو سمت کمرکش صخرهها، تعداد زیادی اتاقک کوچک شبیه به غارهای صخرهای و حجاری شده وجود دارد که مجموعه بسیار زیبایی را تشکیل داده و به چهل خانه معروف است که به معنی وجود چهل خانه در این مکان است و از طرفی، به معنای چله خانه نیز هست که مرتاضان و زاهدان در آن زندگی میکردند. مطالعاتی بر روی غار چهل خانه انجام شده که ممکن است این نوع اتاقکها از نوع دخمههای تدفین دوران ماد و ساسانی باشد.
چشمه آب گرم اهرم
چشمه آب گرم اهرم، در جمع پنج چشمه برتر ایران قرار دارد که در ۶۳ کیلومتری جاده بوشهر به بندرعباس واقع شده است. آب این چشمه، خواص درمانی فوقالعاده زیادی دارد و گردشگران بسیاری را از اقصی نقاط کشور به خود جذب میکند. طبیعت بکر این چشمه، زیبایی آن را مضاعف کرده است و مسیر منتهی به آن، بعنوان مسیر پیادهروی مورد استفاده قرار میگیرد. این چشمه که از دل رشته کوه های زاگرس و از میان سنگ های رسوبی مارنی و گچی، به سطح زمین راه یافته است، دارای دو استخر و ده حمام است.
جاذبههای تاریخی و فرهنگی
استان بوشهر، بدلیل برخورداری از تاریخ و فرهنگی کهن، سرشار از اماکن و جاذبههای تاریخی است که در جهان کمنظیر است. قدمت تاریخی و موقعیت جغرافیایی آن، موجب شده تا بازدید از این منطقه به یکی از بهترین اماکن توریستی، تبدیل شود.
موزه رئیسعلی دلواری
خانه رئیسعلی دلواری یکی از اماکن دیدنی شهر تنگستان است که سابقه آن به دوره قاجاریه میرسد و در حال حاضر بهعنوان موزه مردمشناسی از آن استفاده میشود. خانه رئیسعلی دلواری ۱۱۰ سال پیش ساخته شده و مساحت آن ۳,۷۵۰ متر مربع است. از آنجاییکه در دوره جنگ تنگستان علیه استعمار انگلیس، خانه رئیسعلی دلواری محل نشستها و جلسات رهبران، برای تصمیمگیری بود، فضای داخلی این موزه شامل برخی اشیا و تصاویر است که دوره تاریخی مبارزات ضد استعماری مردم جنوب علیه استعمار انگلستان در تاریخ معاصر ایران را به تصویر میکشد.
بازار قدیم بوشهر
بازار قدیم بوشهر یکی از بازارهای سنتی ایران است که در یکی از محلههای قدیمی بوشهر به نام دهدشتی قرار دارد. هرچند، جز دالانی کوتاه و چند حجره خالی، از این بازار نشانههای بیشتری یافت نمیشود ولی این بازار از مهمترین قطبهای اقتصادی کشور در دوران رونق خود بوده است. قدمت بازار قدیم بوشهر به زمان تاسیس شهر، در دوره افشار بازمیگردد و در دوره حکومت قاجار، بازار قدیم بوشهر به یکی از قطبهای اقتصادی کشور تبدیل شد. بازار قدیمی بوشهر در تاریخ ۲۸ اسفند سال ۱۳۸۵ با شماره ثبت ۱۸۶۴۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورستان صخره ای سیراف
قبرستان تاریخی سیراف، یکی از آثار ملی ایران و از شگفتانگیزترین اماکن دیدنی استان بوشهر است که قدمت آن به دوره ساسانیان بازمیگردد. این گورستان را به زرتشتيان نسبت مىدهند ولی از آنجاییکه این قبرستان در مقاطع تاریخی متفاوت، برای ادیان مختلف مورد استفاده قرار گرفته است، کارشناسان آن را قبرستان تمدنها نامیدهاند. به احتمال زیاد قبرهای سنگی قبرستان سیراف بدلیل رخداد حوادث غیر مترقبه همچون زلزله یا بیماری طاعون و نیاز به دفن سریع مردگان بهعنوان گورهای فردی یا خانوادگی مورد استفاده قرار گرفته اند.
گور دختر
گور دختر یکی دیگر از آثار تاریخی بوشهر است که در جلگه برپز قرار دارد. این بنای تاریخی، شباهت زیادی به آرامگاه کوروش کبیر دارد و در ساخت آن مانند دیگر سازههای هخامنشی، هیچ ملاتی بهکار نرفته است، به همین منظور، اکثر باستانشناسان آن را بنایی متعلق به دوره هخامنشی میدانند که از هویت فرد مدفون در این مکان، اطلاعاتی قطعی در دسترس نیست و گمانههای بسیاری درباره آن وجود دارد؛ آرامگاه جد کوروش، کوروش کوچک، ماندانا (مادر کوروش)، آتوسا (دختر کوروش) و خواهر کوروش برخی دیگر از گمانهها درباره این بنا هستند.
آب انبار قوام
آب انبار قوام، یکی از بناهای ثبت شده در فهرست آثار ملی است که در جانب غربی شهر بوشهر و در کنار دریا قرار دارد. این بنای تاریخی که متعلق به دوران قاجاریه استُ بیش از ۱۵۰ سال عمر داشته، با مصالح محلی ساخته شده و اسکلت اصلی و طاق آن از سنگهای رسوبی بسیار مقاوم هستند. این آب انبار توسط علی اکبر قوام الملک شیرازی و به منظور رفع مشکل کمبود آب آشامیدنی در شهر بوشهر لایروبی و بهسازی شد. اگرچه آب انبار قوام، در گذشته آب شرب مردم شهر را تامین میکرد ولی در حال حاضر بعنوان رستوران سنتی، پذیرای گردشگران است.
عمارت کلاه فرنگی
عمارت کلاه فرنگی یا موزه دریانوردی خلیج فارس، یکی دیگر از اماکن ثبت شده در فهرست آثار ملی و متعلق به دوره قاجار است. این عمارت در سال ۱۸۵۸ میلادی، بعنوان مقر کنسولگری دولت انگلیس بنا شده و نزدیک به یک قرن، در اختیار انگلیسیها بود. این عمارت در دهه 80 شمسی به موزه تغییر کاربری داد و امروزه مهمان ادوات، تسلیحات نظامی، نقشههای قدیمی و ماشینهای تایپ، متعلق به ادوار مختلف است. یکی از جالبترین قطعات موزه، کشتی ۱۱۰ ساله پرسپولیس است که اولین ناو جنگی مدرن دولت ایران محسوب میشود.
غذاهای محلی
استان بوشهر یکی از استانهای جنوبی ایران با مردمانی بسیار خونگرم است که سالانه مسافران زیادی به آن سفر می کنند. بیشتر غذاهای این استان بدلیل مجاورت با خلیج فارس، از محصولات دریایی تهیه شده و میگو و ماهی سهم زیادی در خوراک مردم این استان دارند.
شکر پلو بوشهر
شکر پلو از غذاهای مجلسی بوشهر است که در عروسیها و عزاداریها سرو میشود. این غذای شیرین و خوشمزه، اغلب با قیمه بوشهری سرو میشود. تنها تفاوت شکر پلو با شیرین پلو در رنگ زرد آن است. برای تهیه این غذا، از برنج، شکر، زعفران، آب، گلاب و حلال پسته استفاده میشود.
میگو پلو
میگو پلو، غذایی دارای آنتی اکسیدان، سرشار از امگا 3، بسیار تند و مورد علاقه جنوبیان است. بوشهریها برای طبخ این غذا از تمبرهندی فراوان استفاده میکنند. این غذا با ترکیب میگو، برنج، پیاز، پودر سیر، زعفران، ادویه ماهی،نمک و فلفل و تمبر هندی آماده میشود.
کبه بوشهر
غذای کبه، غذایی با محبوبیت ویژه در بین کشورهای عربی است که ماده اصلی تشکیل دهنده آن، بلغور ریز گندم (للک) است. برای تهیه این غذا، از گوشت چرخکرده، بلغور گندم، پیاز، رب گوجه فرنگی، بادام زمینی، زرشک، کشمش، دارچین، نمک، فلفل و گشنیز استفاده می شود.
دال عدس بوشهر
دال عدس یکی از غذاهای گرم استان است که بیشتر در فصول سرد و برای تقویت سیستم ایمنی بدن مورد استفاده قرار می گیرد و با سبزی خوردن سرو میشود. برای تهیه دال عدس، به عدس قرمز، پیازف سیر، رب گوجه فرنگی، لیمو عمانی، نمک، زردچوبه و فلفل نیاز است.
قلیه میگو
قلیه میگو، از غذاهای بسیار تند، اصیل و بسیار لذیذ در بوشهر است. این غذا سرشار از امگا 3 و آهن است و برای بیماری فشارخون، انواع سرطانها و کمخونی مفید است. این غذا با ترکیب میگو، سبزی ماهی، تمبر هندی، سیر، ادویه ماهی، آرد، نمک و فلفل آماده می شود.
قلیه ماهی
قلیه ماهی یکی دیگر از غذاهای محلی بوشهر است که طبخ آن با شمال ایران تفاوت دارد و با شکر پلو و برنج سرو و برای طبخ آن از تمبرهندی استفاده میشود. این غذا با استفاده از ماهی شیر یا سنگسر، سبزی ماهی، تمبر هندی، سیر، ادویه ماهی، پیاز، نمک و فلفل آماده می شود.
آداب، رسوم و فرهنگ
شهر بندری بوشهر از استانهای جنوب غربی ایران است و در تاریخ تمدن و فرهنگ کشور ایران، جشنها و سنتهای بوشهر ریشه در عقاید مذهبی، ملی و محلی دارد و باوجود گذر زمان همچنان پابرجاست و هرساله شاهد برگزاری مراسمهای خاصی هستیم.
لباس محلی
بانوان در استان بوشهر پیراهن بلند دورچین به همراه عبای سیاه، مقنعه نازک سیاه رنگ، روبنده نازک، شلوار چیت و نوعی کفش صندل به نام «کوش» میپوشند و مردان بوشهری هم از پیراهن بلند سفیدی به نام «دشداشه» و سرپوشی به نام «عرقچین» استفاده می کنند.
عید تلخک
عبد تلخک یا عید مرده، یک آیین سنتی قدیمی در شهر بوشهر است که در واقع عیدی برای وداع با ماه رمضان محصوب می شود. در این مراسم، اهالی شهر در خانه کسی که عزیزی را از دست داده است، جمع میشوند و در روز عید فطر نیز به مزار درگذشتگان سر زده و نماز عید فطر را برگزار میکنند.
مراسم زار
مراسم زار یکی از مراسمی است که در روز چهارشنبه سوری در بوشهر انجام میشود. در این مراسم شخصی که بیمار است برای شفا پیدا کردن، به جمعی از مردان و زنانی با لباسهای مخصوص برده می شود تا آن ها معجونی به دهان وی ریخته و به پوست او بمالند.
مفاخر و مشاهیر
استان بوشهر با بهرهگیری از شرایط خاص فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، جغرافیایی و طبیعی یکی از مناطق مهم و استراتژیک برای اهل فرهنگ، هنر و اندیشه بوده که مفاخر و مشاهیر بزرگی را در طی دوران مختلف به ایرانیان و جهانیان معرفی کرده است.
رئیسعلی دلواری
رئیسعلی دِلواری، مبارز مشروطه خواه و از رهبرانِ قیامِ مردم جنوب ایران علیه دولت بریتانیا پس از اشغال بوشهر در میانه جنگ جهانی اول بود که پس از به توپ بستن مجلس توسط محمد علی شاه و به دستور سید مرتضی مجتهد، شهر بوشهر را تصرف کرد و حدود ۹ ماه کنترل این شهر را در اختیار داشت. سالروز شهادت او به عنوان روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس نامگذاری شده است.
منوچهر آتشی
منوچهر آتشی شاعر، روزنامهنگار و مترجم معاصر ایرانی و یکی از افراد حلقه ادبی موج ناب بود که در سال ۱۳۱۰ و در روستای دهرود بخش بوشکان در بوشهر به دنیا آمد. نخستین مجموعه شعر او با عنوان آهنگ دیگر و دو مجموعه دیگر با نامهای آواز خاک و دیدار در فلق انتشار یافت. وی در دهههای ۴۰، ۵۰ و ۶۰ به سبک نیمایی شعر میسروده در دو دهه آخر عمر به شعر سپید روی آورد.