استان کردستان
23 آوریل 2025
استان کرمانشاه
1 ژوئن 2025
استان کرمان در یک نگاه
پهناورترین استان ایران و مرکز آن کلانشهر کرمان است. استان کرمان در جنوب شرقی ایران قرار گرفته و جمعیت آن در سال ۱۳۹۵ و بر اساس آمار مرکز آمار ایران برابر با ۳٬۱۶۴٬۷۱۸ تن بودهاست. کرمان با دربر گرفتن بیش از ۱۱ درصد از وسعت ایران با حدود ۱۸۳٬۲۸۵ کیلومتر مربع کمابیش اندازه کشور سوریه بزرگی دارد و پهناورترین استان ایران میباشد.کرمان نهمین استان پرجمعیت کشور محسوب میشود. کرمان از استانهای مهم و تاریخی کشور بهشمار میآید. استان کرمان مرکز جنوبشرق کشور است و به نوعی مرجع صنعتی، فرهنگی، سیاسی، کشاورزی دانشگاهی-علمی، مذهبی و سایر شاخصها در میان استانهای منطقه جنوب شرق کشور است. مرکز استان کرمان، کلانشهر کرمان است که مهمترین شهر جنوب شرق کشور و از شهرهای بزرگ ایران محسوب میشود. استان کرمان همچنین چندین سال متوالی رتبه نخست صادرات غیرنفتی کشور را از آن خود کردهاست.
تاریخچه استان
کرمان در دورههای قبل از اسلام به نامهای "بوتیا" و "کارامانیا" شناخته میشد. برخی معتقدند که نام کرمان از «کریمان» یا "کارمانیا" به معنی "جایگاه دلاوری و نبرد" گرفته شده است. تواریخ عرب و یهود، "کرمان" را فرزند هیتال یا هپتال از نوح میدانند، در حالی که کتب فارسی طهمورث را به عنوان جد او معرفی میکنند. هرودوت نیز از نژاد "گرمانیان" نام میبرد. مرکز کرمان قدیم به نامهای "گواشیر" و "بردشیر" شناخته میشد، که "گواشیر" به معنای "شهر اردشیر" است. تاریخ سکونت انسان در کرمان به هزاره چهارم قبل از میلاد برمیگردد و این منطقه از قدیمیترین نواحی ایران به شمار میرود. آثار تاریخی کرمان نشاندهنده زندگی و حکومتهای گذشته در این منطقه هستند.
جغرافیای استان
استان کرمان در جنوب خاوری ایران واقع شده و از شمال با استانهای خراسان و یزد، از جنوب با استان هرمزگان، از خاور با سیستان و بلوچستان و از باختر با استان فارس همسایه است. این استان از نظر جغرافیایی بین ۵۵ درجه و ۲۵ دقیقه تا ۳۲ درجهی پهنای شمالی و ۲۶ درجه و ۵۳ دقیقه تا ۲۹ درجه و ۵۹ دقیقهی درازای خاوری از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. این استان یکی از مرتفعترین استانهای کشوربوده و شهرستان بافت آن با ۲۲۵۰ متر ارتفاع از سطح دریا مرتفعترین شهرستان استان است.
آب و هوا
استان کرمان منطقه وسیعی از کشورمان را فرا گرفته است و از این رو، از تنوع آب و هوایی برخوردار بوده و شرایط جوی متفاوتی در بخش های مختلف خود دارد. به طور کلی می توان آب و هوای استان کرمان را براساس موقعیت مکانی بخش های مختلف آن به سه دسته مجزا تقسیم کرد: آب و هوای کویری (شهداد و حاشیه شهر بم)، آب و هوایی نیمه استوایی (نواحی کهنوج و جیرفت) و آب و هوای معتدل و سرد (مناطق کوهستانی).
مرکز استان
کرمان، کلانشهری در جنوب شرقی ایران و مرکز استان کرمان است با جمعیتی حدود ۵۳۷٬۷۱۸ نفر (طبق سرشماری ۹۵) و وسعتی نزدیک به ۲۴۰ کیلومتر مربع. حاشیهنشینی از مشکلات اصلی این شهر است. کرمان یکی از قطبهای پزشکی ایران و میزبان عملهای پیچیده پیوند اعضا است، همچنین دارای دانشگاه علوم پزشکی کرمان و دانشگاه شهید باهنر است. با ارتفاع ۱۷۶۴ متر از سطح دریا، کرمان چهارمین مرکز استان مرتفع ایران به شمار میآید و هوای خنکی نسبت به دیگر شهرهای نیمه کویری دارد. همچنین این شهر بهخاطر بناهای تاریخی و پیشینه غنی، یکی از پنج شهر تاریخی ایران محسوب میشود.
سیرجان
سیرجان شهری صنعتی، تاریخی و راهبردی در غرب استان کرمان و مرکز شهرستان سیرجان است. این شهر در تقاطع محورهای تهران–بندرعباس و کرمان–شیراز قرار دارد و بهدلیل موقعیت جغرافیاییاش اهمیت ویژهای دارد. جمعیت سیرجان طبق سرشماری ۱۳۹۵ حدود ۱۹۹٬۷۰۴ نفر بوده و دومین شهر بزرگ استان کرمان است. سیرجان با داشتن معدن گلگهر، بزرگترین معدن سنگ آهن خاورمیانه، و معادن دیگری مانند مس و خاک صنعتی، قطب معدنی مهمی بهشمار میرود. این شهر با ۱۷۶۶ متر ارتفاع از سطح دریا، در دشت ابراهیمآباد واقع شده و از قطبهای تولید پسته و ورزش ایران است.
جیرفت
جیرفت شهری در جنوب استان کرمان و مرکز شهرستان جیرفت است. این شهر بهدلیل کشف تمدنی باستانی و پیشرفته، بهعنوان یکی از کهنترین مراکز تمدن بشری شناخته میشود. آثار خطی بهدستآمده از این منطقه، قدیمیتر از خط میخی بینالنهریناند و جیرفت را به گهواره تمدن شرق تبدیل کردهاند. بسیاری از باستانشناسان، تمدن آرتا یا آرته با قدمتی چهار هزار ساله را همان جیرفت باستان میدانند. طبق سرشماری ۱۳۹۵، جمعیت شهر ۱۳۰٬۴۲۹ نفر است. همچنین روحبخش بیگزاده، بهعنوان نخستین زن فرماندار در استان کرمان، سکان مدیریت این شهرستان را بر عهده دارد.
رفسجان
رفسنجان شهری در شمالغرب استان کرمان و جنوبشرق ایران است که در فاصله ۱۱۵ کیلومتری از شهر کرمان قرار دارد. این شهر یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان پسته و مس در جهان بهشمار میرود. باغهای پسته رفسنجان، بزرگترین جنگل کاشت دست انسان در جهان هستند. کاهش سطح آبهای زیرزمینی، معدن مس سرچشمه، از بزرگترین معادن مس دنیا، در این شهرستان قرار دارد. همچنین معادن متعدد دیگری شامل معدن سریدون، شش معدن مس دیگر، معادن آهن و بزرگترین کارخانه کرومیت ایران نیز در این منطقه فعال هستند.
بم
بم یکی از شهرهای تاریخی، فرهنگی و صنعتی استان کرمان در جنوبشرقی ایران است. ارگ تاریخی بم، بزرگترین سازه خشتی جهان، مهمترین جاذبه گردشگری این شهر بهشمار میرود و سالانه میزبان گردشگران داخلی و خارجی است. این ارگ، بم را به قلب گردشگری جنوب شرق کشور تبدیل کرده است. محصولات کشاورزی مانند خرما، مرکبات، حنا، کماچ سهن، کلمپه و قاووت، بههمراه صنایع دستی خرما، از سوغات مشهور بم هستند. ایرج بسطامی، خواننده مطرح سنتی ایران، از چهرههای نامدار این شهر بود که در زلزله دلخراش بم جان خود را از دست داد.
جاذبههای طبیعی
طبیعت دلفریب و مسحورکننده استان کرمان همواره از اصلی ترین دلیل تهیه بلیط هواپیما کرمان و بازدید از این شهر تماشایی بوده است. از جنگل های انبوه و کوه های سر به فلک کشیده اش گرفته تا کویرهای بی آب و علف و بیابان های دنج و دست نخورده آن، وجب به وجب استان کرمان از شگفتی های طبیعت لبریز گشته است. در این بخش با برخی از دیدنی ترین و تماشایی ترین جاذبه های طبیعت دل انگیز این استان آشنا خواهید شد.
جنگل پردیسان قائم
وجود چنین طبیعت زمردین و شگفت انگیز در استانی که آب و هوایی بیابانی دارد، نعمتی است گرانبها که فرصت بازدید از آن نباید به هیچ وجه از دست رود. این منطقه سرسبز ۳۰۰ هکتاری که به شش های تنفسی کرمان شهرت دارند، بهترین مکان برای گذراندن عصری دل انگیز در استان کرمان به حساب می آید. مناظر دیدنی و امکانات مناسب این منطقه و همچنین وجود کوه هایی که برای صعود جان می دهند، جنگل پردیسان قائم را به مکانی پرطرفدار برای ورزشکاران و شیفتگان طبیعت مبدل ساخته است.
باغ شازده ماهان
در ۲ کیلومتری شهر ماهان، منزلگاهی آرمیده که چون بهشتی رنگارنگ در دامنه کوههای تیگران دلربایی میکند و هر گردشگری را مجذوب زیباییهای خود میسازد. باغ شازده ماهان که یادگاری از دوران قاجار است، همچون بهشتی گمشده در دل کویری بیآبوعلف میدرخشد؛ پناهگاهی برای گریز از گرمای طاقتفرسا و آرامشی دور از هیاهوی زندگی روزمره. تمامی عناصر باغهای سنتی ایرانی در این مکان چشمنواز گرد هم آمدهاند تا باغ شازده را به یکی از زیباترین و ماندگارترین باغهای ایران و نمادی از هنر باغسازی ایرانی تبدیل کنند.
کویر شهداد
منطقه شهداد در استان کرمان، یکی از شگفتانگیزترین مقاصد گردشگری ایران است که تلفیقی از آثار تاریخی و مناظر طبیعی را در خود جای داده است. جاذبههایی مانند آبانبار حاج محمدتقی، آسیاب آبی، قلعه کهنه و گورستانهای باستانی بخشی از تاریخ این منطقهاند. اما آنچه شهداد را جهانی کرده، کویر تماشایی و کلوتهای شگفتانگیز آن است؛ سازههای طبیعیای که بهدست باد شکل گرفتهاند و مناظری سورئال و فرازمینی ایجاد کردهاند. تماشای این زیبایی وهمآلود، تجربهای منحصربهفرد برای علاقهمندان طبیعت، کویر و عکاسی ماجراجویانه خواهد بود.
جاذبههای تاریخی و فرهنگی
استان کرمان، بدلیل برخورداری از تاریخ و فرهنگی کهن، سرشار از اماکن و جاذبههای تاریخی است که در جهان کمنظیر است و همین امر باعث شده تا این استان یکی از مقاصد گردشگری و توریستی ایران محسوب شده و گردشگران زیادی برای بازدید از آنها به این استان سفر کنند.
آتشکده آناهیتا
در شرق شهر کرمان، بنایی تاریخی بر فراز صخرههایی سنگی آرمیده که بهواسطه موقعیت و قدمتش، جلوهای خاص به این ناحیه بخشیده است. این بنا که با نامهای قلعه کهنه یا قلعه دختر نیز شناخته میشود، در واقع آتشکده آناهیتا است و کهنترین اثر تاریخی کرمان به شمار میرود. گرچه بخش زیادی از قلعه در گذر زمان دچار فرسایش و ویرانی شده، اما بازماندههای آن همچنان شکوه و رمز و رازی دیرینه را به تصویر میکشند. بازدید از این مکان، تجربهای ناب از تاریخ باستانی و معماری صخرهای کرمان است.
گنبد جبلیه
برای بازدید از تنها بنای باستانی سنگی شهر کرمان، باید به نزدیکی جنگل پردیسان قائم بروید تا از نزدیک گنبد باشکوه جبلیه را تماشا کنید؛ بنایی تاریخی که با نام گنبد گبری نیز شناخته میشود. این گنبد هشتضلعی، معماری منحصربهفردی دارد و قدمتش به دوران پیش از اسلام میرسد. بنابر باور مردم محلی، ملات ساخت آن ترکیبی از سنگ و شیر شتر بوده است و از همینرو، نام جبلیه (به معنای ساختهشده با شیر شتر) را بر آن نهادهاند. این بنا، یکی از مهمترین جاذبههای فرهنگی و تاریخی کرمان به شمار میرود.
ارگ بم
بدون تردید، ارگ بم یکی از باشکوهترین، زیباترین و کهنترین آثار تاریخی ایران بهشمار میرود. این بنای عظیم خشتی، همچون نگینی در دل کویر میدرخشد و نمایانگر شکوه معماری ایرانی است. متأسفانه زلزله ویرانگر دیماه سال ۱۳۸۲ خسارات سنگینی به پیکر این جاذبه وارد کرد، اما با تلاشهای مرمتی، بخشهایی از آن احیا شده است. با این حال، تماشای ارگ بم همچنان تجربهای فراموشنشدنی برای علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است. بازدید از این بنای تاریخی، سفری به قلب تمدن کهن ایرانزمین را برای گردشگران رقم میزند.
غذاهای محلی
فرهنگ و تمدن استان کرمان، ریشه در تاریخ ایران دارد. غذاهای محلی این استان، تنوع بینظیری از سفره های رنگارنگ، انواع خوراک، آش و شیرینی را شامل میشود.
کشک کدو
برای تهیه غذای خوشعطر و محلی کشک کدو کرمان به موادی مانند کدو سبز، مغز گردو، کشک، پیاز، سیر، نعنا داغ و ادویهجات نیاز دارید. برخی نیز به آن گوجهفرنگی رندهشده اضافه میکنند تا طعمی متفاوت ایجاد شود. این غذا در ظاهر به کشک کدو یا کدو بره مازندرانشباهت دارد، اما از نظر طعم کاملاً متمایز است. ترکیب کشک و گردو، طعمی خاص و مقوی به این غذا میدهد. کشک کدو یکی از غذاهاییست که نهتنها خوشمزه، بلکه برای گیاهخواران و علاقهمندان به غذاهای سنتی گزینهای فوقالعاده است.
کباب زرگری
برای تهیه کباب زرگری، از گوشت چرخکرده گوسفندی، پیاز، گوجهفرنگی، سیبزمینی و ادویهجات استفاده میشود. در فصلهای گرم، میتوان فلفل سبز تازه را نیز به ترکیبات این غذا اضافه کرد تا طعم تند و دلپذیرتری پیدا کند. برخی از مردم کرمان این غذا را با برنج یا زیرهپلو سرو میکنند که کاملاً سلیقهای است. با این حال، کباب زرگری بیشتر با نانهای سنتی ایرانی مانند سنگک یا تافتون مصرف میشود. طعم خاص و مواد ساده این غذا باعث شده یکی از غذاهای محبوب و خانگی در فرهنگ غذایی کرمان بهشمار رود.
خورش به
خورش به، یکی از غذاهای سنتی و خوشعطر کرمان است که با ترکیبی از میوه به و آلو بخارا تهیه میشود. در کنار این دو، موادی مانند گوشت خورشتی، پیاز، شکر، آبلیمو، زعفران و ادویهجات متنوع در پخت آن استفاده میشود. طعم این خورش ترکیبی از ترشی و شیرینی است که آن را به غذایی بسیار خوشخوراک و پرطرفدار تبدیل کرده است. خورش به آلو معمولاً در وعده ناهار یا شام سرو میشود و بهدلیل عطر و طعم خاصش، جایگاه ویژهای در سفرههای سنتی مردم کرمان دارد.
آداب، رسوم و فرهنگ
کرمان، سرزمین اقوام مختلفی چون فارسها، بلوچها، لرها و اقلیتهای زرتشتی است که طی قرنها در کنار هم زیسته و فرهنگ خود را با یکدیگر درآمیختهاند. این تنوع فرهنگی در معماری تاریخی، هنرهای سنتی و آیینهای محلی کرمان به خوبی نمایان است.
جشن سده
جشن سده، یکی از آیینهای کهن ایرانزمین است که در کرمان با شکوه خاصی توسط اقلیت زرتشتی برگزار میشود. این مراسم دقیقاً ۵۰ روز پیش از نوروز، در باغچه بوداغآباد برگزار میگردد. زرتشتیان با دعوت رسمی از شخصیتهای محلی، همراه با پذیرایی، آیینی معنوی اجرا میکنند. موبدان با لباس سفید و لالههای روشن، دایرهوار گرد بوتههایی بهنام «درمون» میچرخند و با ذکر اوراد، آنها را آتش میزنند. شعلهها بالا میگیرد و جمعیت به شادی میپردازد. باور برخی مردم این است که پس از این جشن، زمین گرم و هوا سرد میشود؛ نمادی از پیروزی نور بر تاریکی.
مراسم شب ۹ محرم
آیین سنتی «شب چهل منبر» یکی از رسوم قدیمی و معنوی برخی مناطق ایران است. در این شب، مردم با نیت حاجت، با شمع و شیرینی راه میافتند و در چهل مسجد یا مکان مذهبی شمع روشن میکنند. کنار هر شمع مقداری شیرینی یا نقل (شیربنی) میریزند و در دل نیتی را زمزمه میکنند. همچنین در خانهها، چراغ یا شمعی درون تنور روشن میگذارند و تا صبح روز بعد به آن دست نمیزنند. این رسم نوعی عبادت خاموش و تمنای دل برای برآورده شدن حاجتهاست و با حالوهوایی عرفانی، نسل به نسل منتقل شده است.
مسگری
مسگری که یکی از شعبات فلزکاری است بنابرحدس باستان شناسان در حدود سه تا پنج هزار سال سابقه دارد . در واقع می توان گفت که اولین اشیای فلزی ساخته شده به دست بشر مصنوعات مسی چکش کاری شده و کوچکی بوده که به نیمه اول هزاره چهارم پیش از تاریخ تعلق دارد . در آخرین قرون دوران نوسنگی ، انسانی که موفق به تهیه ابزار مورد نیاز خود از سنگ شده بود ، حسب اتفاق به عنصری برخورد که نه تنها هنگام ضربه خوردن نمی شکست بلکه قابلیت ذوب ، چکش خواری و تغییر فرم را نیز داشت .
مفاخر و مشاهیر
استان کرمان به دلیل شرایط خاص فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، جغرافیایی و طبیعی بهعنوان مهد تمدن فرهنگ، هنر و اندیشه شناخته شده و سرزمینی مهم و استراتژیک برای اهل فرهنگ، هنر، اندیشه، سیاحت و تجارت بوده که مفاخر و مشاهیر بزرگی را در عرصههای مختلف هنری و ادبی و در طی دوران مختلف به ایرانیان و جهانیان معرفی کرده است.
خواجو کرمانی
کمالالدین ابوالعطاء محمود بن علی بن محمود، معروف به خواجوی کرمانی، از شاعران و عارفان برجسته قرن هفتم هجری است. او در سال ۶۸۹ قمری در کرمان متولد شد و در همانجا به تحصیل علوم متداول زمان پرداخت. خواجو بعدها به سیر و سفر روی آورد، به زیارت کعبه رفت و مدتی نیز در تبریز و شیراز اقامت داشت. او علاوه بر دیوان غزلیات و قصاید، خمسهای در پاسخ به آثار نظامی گنجوی سروده است. خواجوی کرمانی در سال ۷۵۳ قمری در شیراز درگذشت و در بالای تنگ اللهاکبر به خاک سپرده شد.
افضل ادین کرمانی
افضلالدین ابوحامد احمد بن حامد کرمانی (حدود ۵۳۰ تا پس از ۶۱۵ قمری) از چهرههای شاخص علمی و فرهنگی در تاریخ ایران است. او مورخ محلی، پزشک، شاعر و نویسندهای برجسته از دیار کرمان بود که در زمینه طب پیشگیری نیز پیشگام محسوب میشود. وی پس از تحصیل در علوم رایج زمان خود، بهویژه تاریخ و جغرافیا، بهعنوان منشی وارد دربار پسران طغرلشاه سلجوقی شامل بهرامشاه، ارسلانشاه و ترکانشاه شد. آثار و خدمات علمی او جایگاه ویژهای در تاریخ پزشکی و ادبیات ایرانزمین دارد و میراث فرهنگی ماندگاری بر جای گذاشته است.