استان کرمانشاه
1 ژوئن 2025
استان گلستان
13 ژوئن 2025
استان کهگیلویه و بویراحمد در یک نگاه
سرزمینی که کهگیلویه و بویراحمد کنونی در آن واقع شده است، پیشینهای دیرین دارد اما شکلگیری این استان با تقسیمات کنونی کشوری به کمتر از پنجاه سال پیش بازمیگردد.از آنجاییکه این استان در مناطق کوهستانی واقع شده است، از جریان مرطوبی که از طرف دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس میآید، تاثیرپذیر بوده و بهار و تابستانی معتدل دارد و زمستانهای آن سرد و برفی است. مساحت این استان با احتساب مساحت دریاچه ارومیه ۴۳.۶۶۰ کیلومتر مربع است و جمعیت آن در سال ۱۴۰۰ خورشیدی بالغ بر چهار میلیون نفر برآورد شدهاست که اکثر آنها کرد و آذری بوده، عموما به زبان ترکی آذری صحبت کرده و مسلمانان شیعه هستند و پیروان ادیان دیگر مانند مسیحی، زرتشتی و یهودی نیز از اقلیتهای مذهبی این استان هستند.
تاریخچه استان
ایل بویراحمد که از ساکنان اصلی این استان هستند، در دوره قاجاریه قدرت فراوانی به دست آوردند و تا مدتها با جنگهای داخلی و قومی به تحکیم قدرت پرداختند. در زمان پهلوی اول و دوم بخشهایی از این استان به استان فارس و بخشهایی به استان خوزستان تعلق داشت تا اینکه از سال۱۳۴۲خورشیدی به بعد این منطقه به فرمانداری کل ارتقا و نام کهگیلویه و بویراحمد به ان اختصاص یافت و سر انجام در خرداد ماه ۱۳۵۵به یک استان مستقل تبدیل شد. نام این استان را برگرفته از نام یکی از مظاهر طبیعی آن؛ یعنی کوه جیلو یا گیلو و نام یکی از اقوام ساکن در این ناحیه یعنی ایل بویراحمد میدانند.
جغرافیای استان
استان کهگیلویه و بویراحمد از شمال با استان چهار محال و بختیاری، از جنوب با استانهای فارس و بوشهر، از شرق با استانهای اصفهان و فارس و از غرب با استان خوزستان همسایه است. این استان اقلیمی کوهستانی و مرتفع دارد که کوههای زاگرس با رشتههای موازی، سراسر شمال و شرق و کوههای خائیز، نیل، سیاه و سفید جنوب شرقی آن را در بر گرفتهاند. دنا که از بلندترین قلههای زاگرس جنوبی به شمار میرود در این استان قرار گرفته است. رودخانههای مارون، بِشار، زُهره، خِرسان و نازمکان از این استان عبور میکنند.
آب و هوا
وضعیت خاص بارندگی و پراکندگی ارتفاعات، این استان را به دو منظقهی سردسیر و گرمسیر با آبوهوایی متفاوت تقسیم کرده است. ناحیه گرمسیری که در جنوب و غرب استان و در همسایگی خوزستان قرار گرفته است، آب و هوایی گرم و نیمه خشک دارد. بارندگی در این بخش نسبتاً کم است و سرما و یخبندان در آن به ندرت اتفاق میافتد. این قسمت از استان کهگیلویه و بویراحمد پوشیده از درختان پسته کوهی یا به قول بومیها «بنه» است. ناحیه سردسیری در شمال و شرق استان و در مجاورت استانهای فارس، اصفهان و چهارمحال و بختیاری واقع شده است. این قسمت از استان که در واقع جنوبیترین بخش زاگرس مرطوب است با جنگلهای وسیع و زیبای بلوط و پسته کوهی پوشیده شده و سرچشمهی رودهای بزرگ و پرآبی مانند کارون و مارون است. فصل یخبندان منطقه در بعضی نقاط از شهریور آغاز میشود و تا اواخر اسفند ادامه مییابد. کهگیلویه وبویراحمد با وجود وسعت نه چندان پهناور، تنوع آبوهوایی زیادی دارد؛ یعنی در حالی که در فصل سرد زمستان بخش سردسیری پوشیده از برف است، در بخشهای گرمسیری انواع میوهها و سبزیجات تابستانی کشت میشود. موقعیت اقلیمی و اکولوژیک استان کرمانشاه با توجه به میزان متوسط بارندگی و رطوبت نسبی سالیانه به نحوی است که دامنه کوهها و دشتهای آن عموماً پوشیده از جنگل و مرتع بوده و در پارهای از نقاط نیز زمینهای زارعی آبی و دیمی است.
مرکز استان
یاسوج که در بخش سردسیری استان قرار گرفته است، مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد است و ساکنان آن را لرهای ایل بویراحمد تشکیل میدهند. طبیعت زیبا و وحشی و آثار تاریخی فراوان از دیدنیهای این شهر است. ارتفاعات برفگیر این شهرستان در زمستانها مقصد گردشگران و دوستداران ورزشهای زمستانی و آبشارها و رودهای خروشان آن مهمترین جاذبه برای گردشگران در فصل تابستان است. دشتهای پوشیده از لالههای واژگون خودرو هم از جاذبههایی است که در پایان بهار گردشگران را به این منطقه میکشاند. آبشارهای تنگ تامرادی، یاسوج و مارگون و پیست اسکی کاکان در این شهرستان قرار گرفته است. پارک ساحلی رود بِشار، تنگه مِهریان، پارک کوهستان یاسوج، دریاچه کوه گل و دره المون از دیگر دیدنیهای طبیعی یاسوج و اطراف آن است. موزهی باستانشناسی این شهر که آثار بازیافته از کاوشهای باستانشناسی منطقه را در خود جای داده، پر است از اشیاء باستانی که از پیشینهی دیرین این منطقه حکایت میکنند.
گچساران
دوگنبدان در جنوبغربی استان و در منطقه گرمسیری آن واقع شده است. بیشتر مردم این شهر به زبانهای لری و ترکی قشقایی صحبت میکنند و پیش از سال ۱۳۵۵ جزئی از استان خوزستان بوده است. دومین میدان نفتی کشور، منابع گازی متعدد و منابع آبی واقع در این شهر، آن را به «شهر آب و آتش» مشهور کرده است. قلعه دژسلیمان، پلهای باستانی خیرآباد، پل ِپریم یا پِرین، روستای تاریخی خیرآباد که شامل آب انبار، آتشکده، قلعه و چهار طاقی خیرآباد است، بقایای آتشکده دوگور دوپا، تپه تل دهو با نزدیک به ۵ هزار سال قدمت دارد . و از بناهای تاریخی این شهر است.
بَهمَئی
بیشتر مردم شهرستان بهمئی در روستاها زندگی میکنند و تنها شهر آن لیکَک، مرکز شهرستان است. این منطقه بهعنوان قلب جنگلهای بلوط استان کهگیلویه و بویراحمد شناخته میشود و با طبیعتی چشمنواز، یکی از مقصدهای خاص گردشگری به شمار میآید. تنگ سولَک با سنگنگارههای تاریخی، تنگ ماغر، دریاچه بَرم اَلوان، رودخانه تلخ و دریاچه سد مارون تنها بخشی از جاذبههای طبیعی این منطقهاند. چشماندازهای بکر و آرامشبخش، بهمئی را به بهشتی ناشناخته برای علاقهمندان به طبیعت، تاریخ و آرامش تبدیل کرده است.
دنا
دنا در بخش سردسیری استان کهگیلویه و بویراحمد و در مجاورت استانهای اصفهان و چهارمحال و بختیاری قرار دارد. این منطقه با طبیعتی بکر، آبوهوای خنک و مناظری کوهستانی، یکی از زیباترین مقاصد گردشگری جنوب غرب ایران به شمار میرود. قلهی دنا، بلندترین قله زاگرس، و آبشار دیدنی سیسخت از جاذبههای اصلی این ناحیهاند. جنگلهای بلوط، چشمهسارها و مسیرهای کوهنوردی، فرصتی عالی برای طبیعتگردی فراهم کردهاند. دنا با ترکیب طبیعت خیرهکننده و فرهنگ محلی غنی، مقصدی ایدهآل برای علاقهمندان به ماجراجویی، آرامش و تجربههای ناب در دل طبیعت است.
چرام
شهر چُرام، یکی از زیباترین مناطق استان کهگیلویه و بویراحمد، بهعنوان مرکز مراتع و چمنزارهای استان شناخته میشود و نام آن نیز برگرفته از همین ویژگی طبیعی است. چرام با طبیعتی سرسبز و چشمنواز، مقصدی جذاب برای دوستداران طبیعت و آرامش است. چشمهی زیبای بِلقِیس، قلعهی تاریخی چرام، مناطق پوشیده از درختان بادام، پستهی کوهی، کِیکُم و زبانگنجشک، همراه با دشتهایی مملو از گیاهان دارویی و خوراکی، جلوهای منحصربهفرد به این منطقه بخشیدهاند و گردشگران بسیاری را بهسوی خود جذب میکنند.
جاذبههای طبیعی
امروزه استان کهگیلویه و بویراحمد، به دلیل برخورداری از اقلیم ها و اکوسیستم های گوناگون، تبدیل به بهشتی برای گردشگران شده است و سالانه مسافران بسیاری را به سمت خود میکشاند. توپوگرافیهای متعدد، آثار باستانی، مناطق بکر و همآمیزی فرهنگ فرهنگ ها از معدود دلایلی است که این استان را به یکی از بهترین مقاصد گردشگری ایران تبدیل کرده است.
غار دهشیخ
غار دهشیخ یکی از جاذبههای طبیعی استان کهگیلویه و بویراحمد است که در ۲ کیلومتری روستای دهشیخ واقع شده و فاصله آن تا شهر یاسوج ۵۱ کیلومتر و تا شهر سیسخت، مرکز شهرستان دنا، ۳۵ کیلومتر میباشد. این غار با داشتن هفت گالری مختلف و مسیرهای متعدد، یکی از زیباترین و دیدنیترین مکانهای گردشگری این منطقه محسوب میشود. بازدیدکنندگان هنگام ورود به این غار، به خاطر تنوع ساختارهای طبیعی و زیباییهای چشمنواز، شگفتزده میشوند و تجربهای بینظیر از طبیعت کوهستانی استان خواهند داشت.
دریاچه کوهگل
در وسط یک تنگه دریاچهای کوچک و زیبا وجود دارد. اطراف این دریاچه را گیاهان کوهی متنوع و بسیار معطری فرا گرفته است. صدای پرندگان، قورباغهها با صدای وزش نسیم ملایم به گوش میرسد. تنگه کوه گل فضایی را فراهم آورده که در کمتر جایی میتوان مشابه آن را را پیدا کرد. دریاچه کوه گل و محیط زیبای اطراف آن بدون اغراق بهشتی زمینی را برای هر انسان طبیعت دوستی تداعی میکند. این جاذبه دوستداشتنی بهعنوان یکی از مکان های دیدنی استان کهگیلویه و بویراحمد، میزبان گردشگران است.
آبشار یاسوج
آبشار یاسوج یکی از دیدنیترین جاذبههای طبیعی استان کهگیلویه و بویراحمد و از زیباترین آبشارهای ایران است که تنها ۲ کیلومتر با مرکز شهر یاسوج فاصله دارد. این آبشار با ارتفاع ۱۰ متر از دل چشمههای زاگرس میجوشد و با جاری شدن در بستری مارپیچ، مناظری چشمنواز میآفریند. اطراف آبشار را باغهای میوه، مراتع سرسبز و گلهای رنگارنگ فراگرفتهاند که فضایی دلانگیز برای گردشگران فراهم میکنند. این مکان با طبیعت بکر و صدای دلنشین آب، یکی از محبوبترین مقاصد طبیعتگردی در یاسوج به شمار میرود.
جاذبههای تاریخی و فرهنگی
استان کهگیلویه و بویراحمد، بدلیل برخورداری از تاریخ و فرهنگی کهن، سرشار از اماکن و جاذبههای تاریخی است که در جهان کمنظیر است و همین امر باعث شده تا این استان یکی از مقاصد گردشگری و توریستی ایران محسوب شده و گردشگران زیادی برای بازدید از آنها به این استان سفر کنند.
پل پاتاوه
پل پاتاوه یکی از آثار تاریخی منطقه حفاظتشده دنا است که در ابتدای مسیر بازدید از غار دهشیخ و در فاصله ۲.۵ کیلومتری آن قرار دارد. این پل قدیمی، فرصتی مناسب برای بازدید قبل یا بعد از غار فراهم میکند. پل پاتاوه در دل طبیعت زیبای کوهستانی واقع شده و با معماری خاص خود، توجه علاقهمندان به تاریخ و طبیعت را جلب میکند. فاصله آن تا شهر یاسوج حدود ۵۱ کیلومتر و تا سیسخت ۳۴ کیلومتر است، و میتواند بخشی جذاب از یک سفر طبیعتگردی و فرهنگی در استان کهگیلویه و بویراحمد باشد.
موزه مردم شناسی یاسوج
موزه یاسوج از سال ۱۳۸۲ با مجموعهای ارزشمند از آثار تاریخی، به یکی از جاذبههای فرهنگی این شهر تبدیل شده است. در این موزه اشیای فلزی مانند ظروف، خنجر، شمشیر، پیکان و زیورآلاتی چون مهره، گوشواره و النگو نگهداری میشود. همچنین، سکههایی از دوران ساسانی، ایلامی و چند مهره ساسانی نیز در مجموعه دیده میشود. یکی از برجستهترین آثار موزه، قطعهای از نقشبرجسته شاپور اول ساسانی است که روی سنگ حجاری شده و جایگاه ویژهای در میان آثار تاریخی این موزه دارد.
گورستان تاریخی لما
در مسیر جاده یاسوج به اصفهان و در جریان یک پروژه راهسازی، بهطور تصادفی گورستانی تاریخی به نام «لما» کشف شد که قدمت آن به حدود ۳۵۰۰ سال پیش بازمیگردد. تاکنون حدود ۳۰۰ قبر در این محل شناسایی شده است. به گفته باستانشناسان، این قبرها متعلق به ایلامیهایی است که از این منطقه عبور میکردهاند. قبرها در عمق ۲ تا ۴ متری زمین و با ساختاری طاقدیسی و سنگی ساخته شدهاند. در کنار اسکلت انسانها، اسکلت حیواناتی مانند اسب و گوسفند و اشیای تاریخی مانند ظروف سفالی و نیزه نیز کشف شده است.
غذاهای محلی
یکی از ویژگیهای غذاهای محلی این استان استفاده از لبنیات و غلات در غذاها و سرشار بودن آنها از طعمهای دلانگیز طبیعی است. شله ماسی، شله شیری (شیربرنج)، شله ماشَکی، شله بادامی، کلهجوش، آش کارده، پلو محلی با قارچ و لیزک، آبگوشت محلی، دمپخت، گوشت قورمه، آش دنگو، نان بلوط و نان برکو از غذاهای محلی استان است.
گرده ذرتی
این نان محلی خوشمزه با آرد ذرت تهیه میشود. ابتدا آرد ذرت را خیس میکنند تا کمی ترش شود. سپس خمیر را روی تابهای سنتی با قطر ۹۰ سانتیمتر که روی آتش گذاشته شده، پهن میکنند. پس از کمی پخت، تابه را از روی آتش برداشته و وارونه روی زغالها قرار میدهند تا نان کامل بپزد. در نهایت، نان داغ را با روغن یا کره حیوانی چرب کرده و نوش جان میکنند. این نان، بافتی خاص و طعمی دلچسب دارد و یکی از نانهای سنتی و محبوب در مناطق محلی به شمار میرود.
آش دنگو
آش دَنگو یکی از غذاهای سنتی و محبوب در فصل سرما است که با موادی مانند لوبیا چشم بلبلی، ماش، نخود، لیزک، ادویه، نمک، فلفل و آب تهیه میشود. این آش ساده و مغذی در بین اهالی مناطق محلی جایگاه ویژهای دارد. مردم بر این باورند که آش دنگو تأثیر زیادی در پیشگیری و بهبود سرماخوردگی دارد و برای تقویت بدن در روزهای سرد سال بسیار مفید است. طعم دلپذیر، خواص درمانی و سادگی تهیه، این آش را به یکی از غذاهای رایج و دوستداشتنی در بین خانوادههای محلی تبدیل کرده است.
شله ماشکی
شُله ماشکی یا شُله ماشی از غذاهای سنتی و پرطرفدار استان کهگیلویه و بویراحمد است که بیشتر در فصل زمستان طبخ میشود. این غذای ساده و مقوی با برنج و ماش تهیه میشود. ابتدا ماش را آنقدر میجوشانند تا پوستهاش جدا شود، سپس برنج را به آن اضافه میکنند تا خوب بپزد و ترکیب شود. در پایان، روی آن پیازداغ میریزند که طعم و عطر خاصی به غذا میبخشد. شله ماشکی به دلیل ارزش غذایی بالا و طبع گرم، در روزهای سرد سال بسیار مورد استقبال قرار میگیرد و یکی از غذاهای محبوب محلی بهشمار میرود.
چنگال
چنگال یکی از غذاهای خاص و سنتی مردم کهگیلویه و بویراحمد است که در میان خانوادههای محلی بسیار محبوب و رایج است. برای تهیه این غذا ابتدا آرد را خمیر میکنند، سپس خمیر را به شکل چانه درآورده و با استفاده از چوب بلندی آن را کاملاً پهن میکنند. این چانه نازک شده روی تابهای داغ قرار میگیرد تا بهخوبی بپزد. پس از پخت کامل، آن را ریز ریز میکنند و روی تکههای نان، روغن محلی و شکر میریزند. چنگال طعمی دلنشین، ساده و مقوی دارد و معمولاً در وعده صبحانه یا عصرانه مصرف میشود.
آش دوغ
آش دوغ یکی از غذاهای سنتی و پرطرفدار در بسیاری از شهرهای ایران است که هر منطقه آن را به سبک خاص خود تهیه میکند. آش دوغ اردبیلی از معروفترین نمونههاست، اما مردم یاسوج، کردستان و گیلان نیز این آش را با شیوهای متفاوت میپزند. در یاسوج و گچساران، از سبزیهای کوهی معطر و تازه استفاده میشود که طعم خاصی به آش میبخشند. برای تهیه آن، ابتدا نخود و برنج را خوب میپزند، سپس دوغ محلی و سبزی کوهی را اضافه کرده و میگذارند تا با هم ترکیب شوند و غذایی خوشعطر و دلچسب آماده شود.
شله برنج بادامی
بادام کوهی در شهرستانهای گچساران، چمشیر و باشت از شهرت بالایی برخوردار است و از آن برای تهیه غذایی مقوی استفاده میشود. ابتدا بادامها را با آسیاب دستی پودر میکنند، سپس پودر بادام را در آب میجوشانند. پس از غلیظ شدن، برنج به آن افزوده میشود. نتیجه نهایی غذایی شبیه شیر برنج است که بهجای شیر معمولی، از شیر بادام کوهی در آن استفاده شده است. این غذا علاوه بر طعم خاص و دلنشین، ارزش غذایی بالایی دارد و در مناطق کوهستانی کهگیلویه و بویراحمد جایگاه ویژهای در سفرههای محلی دارد.
آداب، رسوم و فرهنگ
اهالی کهگیلویه و بویراحمد مراسم سال نو یا همان نوروز را بسیار مفصل به جا میآورند. چند شب مانده به تحویل سال هم در مراسمی با نام خیرات نیمه برات، نوعی حلوا از شیر و برنج و سیاهدانه درست و میان همسایگان توزیع میکنند.
چاله گرم کنون
چاله گرمکنون یکی از آیینها و سنتهای زیبا و قدیمی در استان کهگیلویه و بویراحمد است که با تهیه و خوردن یکی از خوشمزهترین غذاهای محلی همراه است. این رسم معمولاً یک روز مانده به پایان سال انجام میشود و مردم منطقه آن را نشانهای برای گرم کردن تنور زندگی، پاکسازی فضای خانه و دل، و آماده شدن برای ورود به سالی پُر از خیر، برکت و روزی میدانند. در این مراسم، خانوادهها دور هم جمع میشوند، غذا میپزند، شادی میکنند و با نیتی نیک به استقبال سال نو میروند. این آیین هنوز هم در برخی مناطق برگزار میشود.
لباس محلی
اکثریت ساکنان این منطقه را اقوام لر تشکیل میدهند که مانند بختیاریها از زیرشاخههای طایفه بزرگ لر هستند و به آنها «بویراحمدی» گفته میشود. این مردم در منطقهای کوهستانی و مرتفع زندگی میکنند و دارای فرهنگی غنی و اصیل هستند. یکی از ویژگیهای برجسته مردم لر این ناحیه، پوشش سنتی و بسیار زیبای آنهاست که با دیگر گروههای لری در ایران تفاوت دارد. لباسهای بویراحمدیها نهتنها نمادی از هویت قومی آنهاست، بلکه بازتابی از سبک زندگی، شرایط اقلیمی و ذوق هنری مردم این خطه نیز بهشمار میرود.
مراسم سال نو
مردم کهگیلویه و بویراحمد نوروز را با آیینها و مراسمی مفصل و پرشور برگزار میکنند. یکی از رسوم زیبا و قدیمی آنها، «خیرات نیمه برات» است که چند شب مانده به تحویل سال انجام میشود. در این مراسم، زنان خانه نوعی حلوا محلی از ترکیب شیر، برنج و سیاهدانه تهیه میکنند. این حلوا پس از پخت، میان همسایگان، دوستان و نیازمندان توزیع میشود. این رسم، نمادی از همدلی، بخشش و آمادهسازی روحی برای آغاز سالی نو است و همچنان در میان مردم این استان جایگاه ویژهای دارد و با شور برگزار میشود.
مفاخر و مشاهیر
استان کهگیلویه و بویراحمد به دلیل شرایط خاص فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، جغرافیایی و طبیعی بهعنوان مهد تمدن فرهنگ، هنر و اندیشه شناخته شده و سرزمینی مهم و استراتژیک برای اهل فرهنگ، هنر، اندیشه، سیاحت و تجارت بوده که مفاخر و مشاهیر بزرگی را در عرصههای مختلف هنری و ادبی و در طی دوران مختلف به ایرانیان و جهانیان معرفی کرده است.
حسین پناهی
مرحوم پناهی یکی از هنرمندان برجسته کشور بود که علاوه بر فعالیتهای هنری، تحصیلات حوزوی خود را در مدرسه آیتالله گلپایگانی در قم گذرانده بود. او در عرصههای مختلف فرهنگی و هنری از جمله تهیهکنندگی، کارگردانی، فیلمنامهنویسی، شعر و نویسندگی فعالیتهای چشمگیری داشت و آثار او همواره مورد توجه اهل هنر و رسانه قرار میگرفت. سبک خاص، دیدگاه عمیق و توانایی در تلفیق مفاهیم دینی با هنر معاصر، از ویژگیهای برجسته این هنرمند فقید بود. میراث فکری و هنری مرحوم پناهی، همچنان الهامبخش بسیاری از اهالی فرهنگ و هنر ایران باقی مانده است.
پریوش نظریه
پریوش نظریه زاده ۳ بهمن ۱۳۴۸ بازیگر، مستندساز و عکاس شناختهشده ایرانی است که فعالیت هنری خود را از دهه ۷۰ آغاز کرد. او با ایفای نقش در فیلم سینمایی پدر دومین تجربه بازیگریاش، موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن از جشنواره فیلم فجر شد. پریوش نظریه علاوه بر بازیگری در حوزه مستندسازی و عکاسی نیز فعال است و آثارش در جشنوارههای متعدد به نمایش درآمدهاند. او تاکنون در بسیاری از جشنوارههای معتبر داخلی بهعنوان داور حضور داشته و همچنین عضو هیئت انتخاب فیلم ایرانی برای اسکار ۲۰۲۲ بوده است.